Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εισέρχεται στη δεύτερη εβδομάδα του, με τις ΗΠΑ και το Ιράν να βρίσκονται εγκλωβισμένες σε έναν κύκλο εχθροπραξιών που κλονίζει τη διεθνή ασφάλεια και την παγκόσμια οικονομία.
Από χθες το βράδυ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις επεκτείνονται πλέον και σε ενεργειακές υποδομές, αυξάνοντας περαιτέρω τους φόβους για εκτίναξη των διεθνών τιμών του μαύρου χρυσού. Ιρανοί αξιωματούχοι προειδοποιούν πως η συνέχιση του πολέμου μπορεί να οδηγήσει σε τερματισμό του πολέμου, αφού δεν θα υπάρχει δυνατότητα παραγωγής και εξαγωγής πετρελαίου.
Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος Τραμπ κλιμακώνει τη ρητορική του, ζητώντας την «άνευ όρων παράδοση» της Τεχεράνης και εμφανίζεται καθησυχαστικός για την εκτίναξη των τιμών των καυσίμων. Υποστηρίζει μάλιστα ότι οι τιμές «θα πέσουν πολύ γρήγορα μόλις τελειώσει ο πόλεμος»… Και το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον είναι ένα: Πώς και πότε θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος;
«Πόλεμος επιλογής» στη Μέση Ανατολή
Σύμφωνα με τον Richard Haass, επίτιμο πρόεδρο του Council on Foreign Relations και συγγραφέα του εμβληματικού «War of Necessity, War of Choice», η σύγκρουση αυτή εντάσσεται σε μια συγκεκριμένη κατηγορία πολέμων: τους λεγόμενους «πολέμους επιλογής». Όπως εξηγεί σε άρθρο που δημοσιεύεται στους FT, οι πόλεμοι στην ιστορία διακρίνονται συνήθως σε δύο κατηγορίες: εκείνους που θεωρούνται αναγκαίοι και εκείνους που αποτελούν πολιτική επιλογή.
Ο Haass υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον είχε και άλλες επιλογές πέρα από τη στρατιωτική σύγκρουση
Παραδείγματα πολέμων αναγκαιότητας θεωρεί την αντίδραση της Ουκρανία στη ρωσική εισβολή το 2022, την αμερικανική επέμβαση μετά την εισβολή της Βόρεια Κορέα στη Νότια Κορέα το 1950, καθώς και την αντίδραση των ΗΠΑ μετά την κατάληψη του Κουβέιτ από το Ιράκ το 1990. Αντίθετα, πόλεμοι επιλογής ήταν –κατά τον ίδιο– ο πόλεμος των ΗΠΑ στο Βιετνάμ και η εισβολή στο Ιράκ το 2003. Στην ίδια κατηγορία κατατάσσει και τη σημερινή σύγκρουση με το Ιράν.
Υπήρχαν άλλες επιλογές στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή
Ο Haass υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον είχε και άλλες επιλογές πέρα από τη στρατιωτική σύγκρουση. Μεταξύ αυτών αναφέρει τη διπλωματία, τις οικονομικές κυρώσεις, τις μυστικές επιχειρήσεις ή την αποτροπή. Κατά την άποψή του, δεν έχει παρουσιαστεί πειστική απόδειξη ότι υπήρχε άμεση απειλή που απαιτούσε στρατιωτική απάντηση. Μάλιστα, επισημαίνει την αντίθεση ανάμεσα στη μεγάλη υπομονή που δείχνουν οι ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία και στη σκληρή στάση που κράτησαν απέναντι στο Ιράν πριν ξεσπάσει η σύγκρουση.
Το πραγματικό ερώτημα: πώς τελειώνει ο πόλεμος
Για τον Haass, το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν έπρεπε να ξεκινήσει ο πόλεμος, αλλά πώς μπορεί να τελειώσει. Ένα επιχείρημα υπέρ της συνέχισης των επιχειρήσεων είναι ότι θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν περαιτέρω τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν ή ακόμη και να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος. Ωστόσο, ο ίδιος εκτιμά ότι οι πιθανότητες να προκύψει μια δημοκρατική ηγεσία στην Ιράν μέσω στρατιωτικής πίεσης είναι περιορισμένες.
Ο Trump έχει ήδη ζητήσει «άνευ όρων παράδοση» από το Ιράν και ακόμη και λόγο στην επιλογή της επόμενης ηγεσίας της χώρας
Ταυτόχρονα, το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνεται: απώλειες στρατιωτών, επιθέσεις εναντίον συμμάχων, άνοδος στις τιμές της ενέργειας, πτώση των χρηματιστηρίων και πολιτική φθορά για τον Trump. Επιπλέον, η σύγκρουση περιορίζει την ικανότητα της Ουάσιγκτον να αντιμετωπίσει άλλες γεωπολιτικές προκλήσεις, όπως την άνοδο της Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό και τον πόλεμο της Ρωσία στην Ουκρανία.
Η επιστροφή στη διπλωματία
Ο Trump έχει ήδη ζητήσει «άνευ όρων παράδοση» από το Ιράν και ακόμη και λόγο στην επιλογή της επόμενης ηγεσίας της χώρας. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Haass, οι ΗΠΑ πρέπει αντ’ αυτού να σκεφτούν ρεαλιστικά τους όρους για τον τερματισμό του πολέμου, ανεξάρτητα από το πολιτικό αποτέλεσμα στο Ιράν. Αυτό πιθανότατα θα οδηγήσει ξανά σε διαπραγματεύσεις για τα ίδια ζητήματα που βρίσκονταν στο τραπέζι πριν ξεσπάσει ο πόλεμος και οι ΗΠΑ απέρριπταν πριν ξεκινήσει η σύγκρουση.
Αυτά περιλαμβάνουν:
• Τι κλίμακας ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα είναι διατεθειμένοι να ανεχθούν;
• Ποιοι περιορισμοί, αν υπάρχουν, πρέπει να τεθούν στους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν, στην υποστήριξη πληρεξουσίων (proxies) και της τρομοκρατίας, και στην καταπίεση του λαού του;
• Τι είδους ελάφρυνση από τις οικονομικές κυρώσεις θα έπρεπε να προσφερθεί στην Τεχεράνη ως κίνητρο;
«Όσοι απορρίπτουν τώρα τέτοια ερωτήματα, πρέπει να έχουν κατά νου ότι οι συνέπειες της παράβλεψής τους θα είναι η συνεχιζόμενη σύγκρουση, με ό,τι αυτό συνεπάγεται», σημειώνει χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα, η Ουάσιγκτον θα πρέπει να είναι έτοιμη να πιέσει το Ισραήλ να σταματήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, κάτι που δεν είναι βέβαιο ότι θα γίνει εύκολα.
Για να ξεκινήσει ένας πόλεμος αρκεί μια απόφαση, όμως για να τελειώσει απαιτείται συμφωνία από όλους τους εμπλεκόμενους και στη συγκεκριμένη περίπτωση και τους τρεις
Η άλλη πλευρά της εξίσωσης
Από την πλευρά του, σύμφωνα με τον επίτιμο πρόεδρο του Council on Foreign Relations το Ιράν έχει επίσης λόγους να αναζητήσει τον τερματισμό του πολέμου: για να προστατεύσει ό,τι έχει απομείνει από τον στρατό και την οικονομία του, αλλά και για να σταθεροποιήσει την εσωτερική πολιτική κατάσταση. Ωστόσο, η Τεχεράνη μπορεί να καθυστερήσει τις διαπραγματεύσεις, ελπίζοντας ότι με τον χρόνο θα πετύχει καλύτερους όρους.
Σε κάθε περίπτωση, όπως σημειώνει ο Haass, η πραγματικότητα των διεθνών συγκρούσεων παραμένει απλή αλλά σκληρή: για να ξεκινήσει ένας πόλεμος αρκεί μια απόφαση, όμως για να τελειώσει απαιτείται συμφωνία από όλους τους εμπλεκόμενους και στη συγκεκριμένη περίπτωση και τους τρεις.
