Γράφει η Δρ. Χρυσάνθη Σαρδέλη
Μαιευτήρας-Γυναικολόγος, Κλινικός Φαρμακολόγος με εξειδίκευση στην Αναπαραγωγική Τοξικολογία, Αναπλ. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας-Κλινικής Φαρμακολογίας ΑΠΘ.
Πριν λίγες μέρες ήταν η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, πολλές και πολλοί, γιατροί ή ακαδημαϊκοί και μη, στην Ελλάδα και αλλού, μίλησαν, έγραψαν, σχολίασαν ποικιλοτρόπως το θέμα. Μεταξύ αυτών και η Δανή μαιευτήρας-γυναικολόγος-γενετίστρια, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Aarhus, αναρτώντας στην πλατφόρμα Linkedin ένα μικρό κείμενο της σχετικά σχετικά με παρουσία της στη δανέζικη κρατική τηλεόραση, με θέμα τις ανισότητες στην υγεία μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η συνεντευξιαζόμενη υπογράμμισε ό, τι ιστορικά, πολλές ιατρικές γνώσεις έχουν αναπτυχθεί με βάση το ανδρικό σώμα ως πρότυπο. Οι γυναίκες συχνά υποεκπροσωπούνται στις κλινικές μελέτες, είτε μελετάται φάρμακο, είτε όχι, ενώ πολλές ασθένειες εκδηλώνονται διαφορετικά στις γυναίκες. Αυτό σημαίνει ότι τα συμπτώματα είναι πιο πιθανό να χαρακτηριστούν άτυπα, με αποτέλεσμα καθυστέρηση διάγνωσης και έναρξης θεραπείας των γυναικών ή/και την εφαρμογή ακατάλληλων (αναποτελεσματικές ή/και επισφαλείς) θεραπειών. Προφανώς δεν είναι κάτι που συμβαίνει μόνο στη Δανία. Κατέληγε σε μια βεντάλια σχετικών θετικών νέων για τη δανέζικη πραγματικότητα αναφορικά με τα αναπαραγωγικά δικαιώματα, την ερευνητική οργάνωση και τις εθνικές πολιτικές προτεραιότητες.
Ας δούμε πως αυτά μεταφράζονται στην ελληνική ιατρική-ακαδημαϊκή πραγματικότητα:
- Ενίσχυση των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων – στη Δανία επεκτάθηκε πρόσφατα το χρονικό όριο για άμβλωση από 12 σε 18 εβδομάδες κύησης, κάτι που αναφέρεται ως σημαντική αλλαγή γιατί «μειώνει την ανάγκη για διαβούλευση και σηματοδοτεί μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις αποφάσεις των γυναικών σχετικά με την εγκυμοσύνη και το σώμα τους».
- Στα «δικά μας», προ εβδομάδων ανακινήθηκε από υποψήφια πολιτικό το θέμα ως αναγκαίο να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση με απώτερο στόχο, όπως έγινε αντιληπτό, την περιστολή των θεσμοθετημένων προβλέψεων, προβαλλόμενο μάλιστα ως αντίδοτο στην υπογεννητικότητα που μαστίζει τη χώρα, κάτι που δεν στοιχειοθετείται καθόλου. Η καταδίκη των παραπάνω ήταν σχεδόν καθολική αλλά είναι όντως πειστική και κυρίως αρκετή για τη διασφάλιση των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων των Ελληνίδων, όταν πολλά νοσοκομεία της χώρας δεν διαθέτουν ειδικούς μαιευτήρες-γυναικολόγους για να παρέχουν τέτοιες υπηρεσίες;
- Ενίσχυση της ερευνητικής οργάνωσης – στη Σχολή Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου του Aarhus δημιουργήθηκε ένα νέο ερευνητικό δίκτυο για την υγεία των γυναικών καλούμενο «Συμμαχία για την Υγεία των Γυναικών», πρωτοβουλία που κρίθηκε απαραίτητη γιατί πιστεύεται πως παρέχει καλύτερες ευκαιρίες για συνεργασία μεταξύ κλινικών ιατρών, επιδημιολόγων, βιολόγων και κοινωνικών επιστημόνων– και, ως εκ τούτου, καλύτερες συνθήκες για την απόκτηση νέων γνώσεων για τη γυναικεία υγεία.
- Αυτό που δεν ανέφερε η ανάρτηση είναι πως η ίδρυση του εν λόγω δικτύου και αντίστοιχων δεν γίνεται από καπρίτσιο αλλά απαιτεί λεπτομερή σχεδιασμό, μακρόπνοη στρατηγική και φυσικά επαρκή κονδύλια χρηματοδότησης. Στην Ελλάδα, ενώ προτείνεται ίδρυση Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, το οποίο διάφοροι εγχώριοι αλλά και στην αλλοδαπή διαβιούντες Έλληνες σχολιαστές χαιρετίζουν, την τελευταία δεκαετία έχουμε, εκτός από σαφή αποδυνάμωση του ΕΛΙΔΕΚ, βασικού μηχανισμού χρηματοδότησης της έρευνας στη χώρα, αποτυχία εν τοις πράγμασι πολλών προγραμμάτων χρηματοδότησης της έρευνας. Ενδεικτικά αναφέρονται τα Πανεπιστήμια Αριστείας, Συμπράξεις Ερευνητικής Αριστείας και Trust Your Stars-«Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας», όπου στο πρώτο τα χρήματα ξοδεύτηκαν αναποτελεσματικά, στο δεύτερο θα αξιοποιηθούν πολύ λιγότεροι πόροι επειδή η δουλειά που είχε προγραμματιστεί να γίνει σε 2 χρόνια συμπιέστηκε σε 10 μήνες, ενώ στο τρίτο έργο, οι μεγάλες καθυστερήσεις και ο λιγότερο περίεργος τρόπος αξιολόγησης των προτάσεων κατέληξαν στο να λήξει η χρηματοδότηση εκ των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Δέον να αναφερθεί εδώ το τρέχον ποσοστό δαπανών για Έρευνα & Ανάπτυξη ως % του ΑΕΠ που βρίσκεται γύρω στο 1,5% έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου στο 2,3%. Είναι μάλλον ουτοπικό να συζητούμε τέτοιου είδους στόχευση της ερευνητικής χρηματοδότησης, έστω και αυτής της πενιχρής.
- Εθνική πολιτική προτεραιότητα – το έργο της «Συμμαχίας για την Υγεία των Γυναικών» συνέβαλε στη δημιουργία πολιτικής υποστήριξης για ένα εθνικό ερευνητικό κέντρο για την υγεία των γυναικών. Ένα τέτοιο κέντρο χαιρετίστηκε ως κορυφαία πολιτική πρωτοβουλία γιατί θα συλλέγει δεδομένα, θα ενισχύει την έρευνα και τελικά υπολογίζεται πως θα διασφαλίζει ότι οι νέες γνώσεις μεταφράζονται σε καλύτερη διάγνωση και θεραπεία για τις γυναίκες, για αυτό και χρηματοδοτήθηκε με 160 εκατομμύρια κορώνες Δανίας, αν και το ποσό κρίνεται ανεπαρκές και πρέπει να αυξηθεί.
- Δεν χρειάζεται να αναφερθεί πως δεν υπάρχει αντίστοιχη συζήτηση και σχεδιασμός στη χώρα μας, ούτε τέτοια δημοσιονομική πρόβλεψη ή έστω δυνατότητα, ενώ οι γυναίκες αποτελούν μειοψηφία τόσο στις θέσεις ευθύνης/διοίκησης στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα της υγείας αλλά και στην έρευνα που διεξάγεται εντός και εκτός ΑΕΙ. Στοιχεία, δε, του ΕΛΙΔΕΚ για το φύλο όσων χρηματοδοτούνται από ελληνικές πηγές ερευνητικής χρηματοδότησης δείχνουν πως για την περίοδο 2016-2020 μόνο το 35% της συνολικής εγκεκριμένης χρηματοδότησης κατευθύνθηκε σε γυναίκες ερευνήτριες, ενώ το 65% σε άνδρες, με το νούμερο να πέφτει στο 20% για χρηματοδότηση ερευνητικών έργων που αφορούν ερευνήτριες ανώτερης ακαδημαϊκής βαθμίδας, βαθμίδας όπου οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται σημαντικά στην Ελλάδα, ενώ δεν υπάρχουν δεδομένα για τη χρηματοδότηση έρευνας που σχετίζεται με το φύλο (με την έννοια που παρουσιάζεται εδώ, δηλαδή για ζητήματα υγείας των γυναικών).
Εν έτει 2026 τα δεδομένα για την Ελλάδα είναι το λιγότερο απογοητευτικά για κάτι τόσο κρίσιμο, όπως η σωματική και ψυχική υγεία του μισού πληθυσμού της χώρας, υπάρχουν όμως διεθνείς καλές πρακτικές από τις οποίες μπορούμε να διδαχθούμε. Δεν είναι θέμα φύλων, είναι θέμα βαθιά ανθρώπινο και εντέλει θέμα όλων μας, άρα πολιτικό. Η ενδυνάμωση των γυναικών μέσα από τη βελτίωση της υγείας τους σημαίνει ενδυνάμωση όλων μας.
