Με εξαιρετικές εκπομπές και ντοκιμαντέρ με σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό αποχαιρετά τον Μάρτιο το Αρχείο της ΕΡΤ.
Ειδικότερα, από τη Δευτέρα 23 έως την Κυριακή 29 Μαρτίου 2026, ψηφιοποίησε και παρουσιάζει ξεχωριστά αφιερώματα στην εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου, στις Παγκόσμιες Ημέρες Μετεωρολογίας, Θεάτρου και Θεάτρου Σκιών, στον ερμηνευτή Λάκη Παππά, στον Σουηδό Νομπελίστα ποιητή Τούμας Τράνστρεμερ, στον συγγραφέα Ιάκωβο Καμπανέλλη, στον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ, στον γλύπτη Αχιλλέα Απέργη, στον συγγραφέα και μεταφραστή Επαμεινώνδα Χ. Γονατά και στον στιχουργό Κώστα Βίρβο.
Τα αφιερώματα αναρτώνται στον ιστότοπο της ΕΡΤ www.ert.gr/ert-arxeio/
καθώς και στη σελίδα του Αρχείου στο Facebook www.facebook.com/ERTarchive
23 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Μετεωρολογίας
Δελτία καιρού ΥΕΝΕΔ και ΕΡΤ
Τιμώντας την Παγκόσμια Ημέρα Μετεωρολογίας (23 Μαρτίου), το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει αποσπάσματα από τέσσερα δελτία καιρού της ΕΜΥ (Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία), των δεκαετιών 1980-1990. Τα δελτία καιρού επιμελήθηκαν και παρουσιάζουν οι μετεωρολόγοι Πάνος Γιαννακόπουλος (1981), Παύλος Κότσης (1983), Νίκος Καντερές (1986) και το δελτίο καιρού για αγρότες η Ευρυδίκη Καραμανή (1990), η οποία ήταν και η πρώτη γυναίκα μετεωρολόγος που εμφανίστηκε στην ελληνική τηλεόραση το 1985.
23 Μαρτίου: Αφιέρωμα στον γλύπτη Αχιλλέα Απέργη
«Ζωντανό Μουσείο»
Για τη συμπλήρωση των 40 χρόνων από τον θάνατο του γλύπτη Αχιλλέα Απέργη (23 Μαρτίου 1986), το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει επεισόδιο από τη σειρά «Ζωντανό Μουσείο», παραγωγής 1985. Η Βεατρίκη Σπηλιάδη φιλοξενεί στην εκπομπή τον γλύπτη Αχιλλέα Απέργη. Ο καλλιτέχνης αναφέρεται στα υλικά που έχει κατά καιρούς χρησιμοποιήσει στα έργα του, στις συνεργασίες του με άλλους γλύπτες και χαράκτες, καθώς και στις διεθνείς εκθέσεις στις οποίες έχει συμμετάσχει. Μιλάει για τον διάσημο Βρετανό γλύπτη Χένρι Μουρ αλλά και για τη γενιά των καλλιτεχνών του ’40 και του ’50, αναφερόμενος στον εαυτό του και στις επιρροές που δέχτηκε από τον πόλεμο με τις εικόνες από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ενώ δεν παραλείπει να εκθειάσει τη μοναδικότητα των αρχαίων ελληνικών γλυπτών.
Σε όλη τη διάρκεια της συζήτησης παρακολουθούμε πλάνα με έργα του Απέργη και άλλων διάσημων γλυπτών.
Σκηνοθεσία: Άννα Κεσίσογλου
24 Μαρτίου 1934: Θάνατος του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ
«Από την Άλωση στoν ξεσηκωμό»
Το ντοκιμαντέρ «Από την Άλωση στoν ξεσηκωμό» παρουσιάζει ένα πανόραμα της ελληνικής λαϊκής ζωγραφικής με θέμα την Επανάσταση του 1821.
Αρχίζοντας από τον Παναγιώτη Ζωγράφο, ο οποίος εργάστηκε στην υπηρεσία του Μακρυγιάννη, φτάνει στους σύγχρονους λαϊκούς ζωγράφους, οι οποίοι μιλούν για το πώς η Ελληνική Επανάσταση και οι ήρωες του 1821 στάθηκαν πηγή έμπνευσης για το έργο τους.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον Θεόφιλο Χατζημιχαήλ, στα έργα του οποίου αποτυπώνονται τα ιστορικά γεγονότα, τα πρόσωπα και η ηρωική θεματολογία της Επανάστασης.
Σκηνοθεσία – Σενάριο: Σταύρος Ιωάννου
Διεύθυνση φωτογραφίας: Τάκης Βενετσανάκος
Παραγωγή: 1990
Εθνική επέτειος της 25ης Μαρτίου
Γιατί 21; 12 ερωτήματα – Γιατί γιορτάζουμε το 1821;
Το πρώτο επεισόδιο της σειράς αφιερωματικών εκπομπών για το ’21 αναζητεί απαντήσεις στο ερώτημα «Γιατί γιορτάζουμε το 1821;». Ποιος είναι ο ρόλος της μνήμης στη δημόσια Ιστορία; Η πρώτη στάση της εκπομπής γίνεται στο Ναύπλιο, όπου γίνεται λόγος για την ίδρυση της Ελλάδας και τους εθνικούς εορτασμούς κατά τον 19ο αιώνα. Παρέχονται πληροφορίες για την ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Ιωάννη Καποδίστρια και στη συνέχεια από τον Όθωνα. Περιγράφεται πώς έγινε η επιλογή της 25ης Μαρτίου ως επίσημης εθνικής εορτής από τον Όθωνα, σε συνάρτηση και με τη γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Παρέχονται, επίσης, λεπτομέρειες για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου 1838 στην εκκλησία της Αγίας Ειρήνης στο Μοναστηράκι.
Η αναδρομή συνεχίζεται στους εορτασμούς της πεντηκονταετηρίδας της Επανάστασης, στις 25 Μαρτίου 1871, στην επέτειο των 100 χρόνων από την Επανάσταση, στους εορτασμούς της 25ης Μαρτίου στα χρόνια της Κατοχής, του Εμφύλιου Πολέμου, της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών και έως τις μέρες μας. Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής σκιαγραφείται η αντίληψη των σύγχρονων Ελλήνων για την Ελληνική Επανάσταση του ’21.
Μιλούν κατ’ αλφαβητική σειρά οι: Θάνος Βερέμης, Πολυμέρης Βόγλης, Θάλεια Δραγώνα, Μαρία Ευθυμίου, Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Ελένη Κούκη, Χριστίνα Κουλούρη, Αντώνης Λιάκος, Mark Mazower, Roderick Beaton, Αλέξης Πολίτης, Σπυρίδων Πλουμίδης, Σάββας Σαββόπουλος, Μενέλαος Χαραλαμπίδης, Χρήστος Χρηστίδης. Σκηνοθεσία: Έλενα Λαλοπούλου.
Παρουσίαση – έρευνα – αρχισυνταξία: Μαριλένα Κατσίμη – Πιέρρος Τζανετάκος
Παραγωγή: 2021
25 Μαρτίου: Αφιέρωμα στον συγγραφέα
και μεταφραστή Επαμεινώνδα Χ. Γονατά
«Παρασκήνιο» – «Επισκέψεις στο σπίτι του Ε. Χ. Γονατά»
Για την επέτειο 20 ετών από τον θάνατο του σημαντικού Έλληνα συγγραφέα και μεταφραστή, Ε. Χ. Γονατά, στις 25 Μαρτίου 2006, το Αρχείο της ΕΡΤ προτείνει επεισόδιο από τη σειρά ντοκιμαντέρ «Παρασκήνιο», παραγωγής 1998, σε σκηνοθεσία της Εύας Στεφανή, αφιερωμένο στον ίδιο. Η κάμερα τον ακολουθεί στο σπίτι του, ενώ εκείνος μιλάει για τη ζωή και το έργο του, τα βιβλία και τη ζωγραφική, τους φίλους και την απώλεια.
Σκηνοθεσία – Κάμερα: Εύα Στεφανή
Μοντάζ: Γιώργος Διαλεκτόπουλος
26 Μαρτίου: Αφιέρωμα στον ερμηνευτή Λάκη Παππά
«Στιγμές από το ελληνικό τραγούδι»
Απόσπασμα από την εκπομπή «Στιγμές από το ελληνικό τραγούδι», στο οποίο ο Λάκης Παππάς, που έφυγε από τη ζωή στις 26 Μαρτίου 2014, ερμηνεύει το τραγούδι «Πάει κι αυτή η Κυριακή», σε μουσική του ίδιου και στίχους Γιάννη Αργύρη, που είχε ηχογραφηθεί πρώτη φορά σε δίσκο 45 στροφών το 1965.
Επιμέλεια εκπομπής: Τάκης Κωνσταντακόπουλος
Σκηνοθεσία: Γιώργος Μούλιος
Παραγωγή: 1990
Το αφιέρωμα θα αναρτηθεί στη σελίδα του Αρχείου στο Facebook (www.facebook.com/ERTarchive)
26 Μαρτίου: Αφιέρωμα στον Σουηδό Νομπελίστα ποιητή Τούμας Τράνστρεμερ
«Οι κεραίες της εποχής μας»
Ο Σουηδός ποιητής Τούμας Τράνστρεμερ, βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2011, που θεωρείται από τους σημαντικότερους ποιητές του καιρού μας, έφυγε από τη ζωή στις 26 Μαρτίου 2015. Η ποίησή του έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 60 γλώσσες και έχει μεγάλη επιρροή τόσο στη Σουηδία όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Στο έργο του μέσα από την ποιητική εξέταση της φύσης και το ενδοσκοπικό ύφος ερευνά τα βάθη της ανθρώπινης ταυτότητας.
Το 1990 κι αφού είχε δημοσιεύσει δεκάδες συλλογές, ο Τράνστρεμερ υπέστη εγκεφαλικό που του προκάλεσε μερική παράλυση. Τα χρόνια μετά την περιπέτεια της υγείας του θα σηματοδοτήσουν τη δεύτερη δημιουργική του περίοδο. Τότε δημοσίευσε μία από τις σημαντικότερες συλλογές του με τίτλο «Πένθιμη Γόνδολα», έργο που έσπασε ρεκόρ πωλήσεων.
Το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει την εκπομπή «Οι κεραίες της εποχής μας», παραγωγής 2013, όπου ο Τούμας Τράνστρεμερ, μαζί με τη γυναίκα του Μόνικα, η οποία λειτουργεί ως ενδιάμεσος στην επαφή του με τον κόσμο, υποδέχτηκαν τον Ανταίο Χρυσοστομίδη στο σπίτι τους, στη Στοκχόλμη, στα τέλη του Φεβρουαρίου 2013, στην τελευταία – όπως οι ίδιοι δήλωσαν συνέντευξη του νομπελίστα ποιητή για τα επόμενα χρόνια.
Παράλληλα, παρουσιάζονται πλάνα από την έκθεση για τον Τούμας Τράνστρεμερ που φιλοξενούνταν εκείνη την εποχή στους χώρους του Μουσείου των Νόμπελ στη Στοκχόλμη.
Η εκπομπή συναντά, επίσης, στα άδυτα της Σουηδικής Ακαδημίας, τον ακαδημαϊκό και παλιό φίλο του Τράνστρεμερ, Περ Βέστμπεργκ. Περιλαμβάνονται, ακόμη, παρεμβάσεις του καθηγητή και μεταφραστή Βασίλη Παπαγεωργίου, καθώς και του Σουηδού ελληνιστή (και μεταφραστή έργων του Οδυσσέα Ελύτη και της Κικής Δημουλά) Ίνγεμαρ Ρέντιν. Στο τέλος της συζήτησης, ο Τράνστρεμερ έπαιξε με το αριστερό του χέρι πιάνο -μιας και ήταν πάντα εξαιρετικός ερασιτέχνης πιανίστας.
Διαβάζονται ποιήματα και αποσπάσματα ποιημάτων από την ελληνική έκδοση: Tomas Transtromer, «Τα Ποιήματα», σε μετάφραση Βασίλη Παπαγεωργίου.
Σκηνοθεσία: Γιώργος Κορδέλλας
Επιμέλεια – παρουσίαση: Ανταίος Χρυσοστομίδης
27 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου
«Το Θέατρο της Κυριακής» – «Το σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα»
Το θεατρικό έργο «Το σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα» του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα παρουσιάστηκε τηλεοπτικά για πρώτη φορά στην τηλεόραση της ΥΕΝΕΔ, στο πλαίσιο της εκπομπής «Το Θέατρο της Κυριακής», που καθιερώθηκε το 1978. Η μετάφραση ήταν του Νίκου Γκάτσου και η σκηνοθεσία του Γιώργου Μούλιου. Στον ρόλο της Μπερνάρντα Άλμπα εμφανίζεται η Αλέκα Κατσέλη. Τον ίδιο ρόλο ερμήνευσε η Αλέκα Κατσέλη το 1963, όταν το έργο παίχθηκε στο θέατρο «Θυμέλη» της Θεσσαλονίκης, σε μετάφραση και σκηνοθεσία Πέλου Κατσέλη, σκηνογραφία και κοστούμια Σπύρου Βασιλείου και μουσική Μάνου Λοΐζου. Ποιητικό έργο, όπως όλα άλλωστε τα έργα του μεγάλου Ισπανού ποιητή, παρουσιάζει μια αλληλεξάρτηση των ανθρωπίνων σχέσεων με βαθιές στη γη τις ρίζες των κοινωνικών προκαταλήψεων. Είναι το τελευταίο έργο του ποιητή γραμμένο λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, σε ηλικία 36 ετών. Ο Λόρκα το είχε διαβάσει σε φίλους του τον Ιούνιο του 1936 και επρόκειτο να ανέβει τον Οκτώβριο. Δεν πρόλαβε όμως, καθώς ο ποιητής εκτελέστηκε από τα φασιστικά στρατεύματα του Φράνκο τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου.
Στην τηλεοπτική παράσταση πλάι στην Αλέκα Κατσέλη εμφανίζονται η Ελένη Χαλκούση (στον ρόλο της Μαρία Χοσέφα), η Δήμητρα Ζέζα, η Όλγα Τουρνάκη, η Μαρία Σκούντζου, η Δώρα Σιτζάνη κ.ά.
Ημερομηνία πρώτης μετάδοσης: 26 Μαρτίου 1978
Σκηνοθεσία: Γιώργος Μούλιος
Ελληνική απόδοση: Νίκος Γκάτσος
Μουσική: Μάνος Λοΐζος
Κοστούμια: Έλλη Πανούση
Σκηνογραφία: Μανώλης Δασκαλάκης
28 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου Σκιών
Η ΕΡΤ στη Βόρειο Ελλάδα – Καραγκιόζης
Στο συγκεκριμένο επεισόδιο, παραγωγής 1979, προβάλλεται η παράδοση και η τέχνη του Καραγκιόζη και του Θεάτρου Σκιών στη Βόρειο Ελλάδα. Το επεισόδιο αρχίζει με πλάνα από παράσταση θεάτρου σκιών της Ομάδας Καραγκιόζη του Φοιτητικού Ομίλου Θεάτρου και Κινηματογράφου (ΦΟΘΚ) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Στην κάμερα της εκπομπής μιλούν για την ιστορία και το παρόν του Θεάτρου Σκιών στη Βόρειο Ελλάδα ο κυριότερος εμπνευστής και δημιουργός της Ομάδας Καραγκιόζη του ΦΟΘΚ του ΑΠΘ, Κώστας Τσίπηρας, ο σημαντικός καραγκιοζοπαίχτης Βασίλης Βασβανάς από την Τσαριτσάνη Ελασσόνας, και ο Γρηγόρης Σηφάκης, καθηγητής Φιλολογίας και Λαογραφίας στο ΑΠΘ. Η εκπομπή κλείνει με μια αναφορά των καραγκιοζοπαιχτών της Βορείου Ελλάδας. Η φωνή που ακούγεται να αναφέρει τα ονόματα των καραγκιοζοπαιχτών που έδρασαν στον χώρο της Θεσσαλονίκης και της Βορείου Ελλάδος ανήκει στον ερευνητή του ελληνικού Θεάτρου Σκιών και καραγκιοζοπαίχτη Γιάννη Χατζή.
Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου προβάλλεται πλούσιο φωτογραφικό υλικό από την παράδοση του Θεάτρου Σκιών στη Βόρειο Ελλάδα.
Σκηνοθεσία: Λευτέρης Χαρωνίτης
29 Μαρτίου: Αφιέρωμα στον Ιάκωβο Καμπανέλλη
«Εξιστορείν και Ιστορείν»
Το Αρχείο της ΕΡΤ για τα 15 χρόνια από τον θάνατο του θεατρικού συγγραφέα Ιάκωβου Καμπανέλλη (29 Μαρτίου 2011), παρουσιάζει επεισόδιο της εκπομπής «Εξιστορείν και Ιστορείν», παραγωγής 2008.
Καλεσμένος του Γιάννη Τζαννετάκου είναι ο θεατρικός συγγραφέας και ακαδημαϊκός Ιάκωβος Καμπανέλλης. Η συζήτηση επικεντρώνεται γύρω από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κατοχή. Ο Ι. Καμπανέλλης εξιστορεί τις αναμνήσεις του και περιγράφει πώς έζησε την έναρξη του πολέμου, την κατεχόμενη Αθήνα, τη φυγή του από την Ελλάδα και σύλληψή του στην Αυστρία. Περιγράφει τον εγκλεισμό του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν και αναφέρεται στην επιστροφή του στην Αθήνα, τον Αύγουστο του 1945 και στη νέα πραγματικότητα που αντιμετώπισε.
Σχολιάζεται η μεταπολεμική πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, ενώ γίνεται αναφορά στη συνεργασία του με την εφημερίδα «Ελευθερία», αλλά και στη φιλία του με τον Ανδρέα Παπανδρέου, κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του οποίου διετέλεσε γενικός διευθυντής της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.
Σκηνοθεσία: Νίκος Αναγνωστόπουλος
Δημοσιογραφική επιμέλεια – Παρουσίαση: Γιάννης Τζαννετάκος
29 Μαρτίου 1926: Γέννηση του στιχουργού Κώστα Βίρβου
«Έχει γούστο»
Για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του σπουδαίου λαϊκού δημιουργού Κώστα Βίρβου, το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει αφιέρωμα της εκπομπής «Έχει γούστο», παραγωγής 2010.
Η Μπήλιω Τσουκαλά υποδέχεται στο στούντιο τον Κώστα Βίρβο, τον συνθέτη Χρήστο Λεοντή, τους ερμηνευτές Χαρούλα Λαμπράκη, Βούλα Γκίκα, Λάκη Χαλκιά και Μαρία Σουλτάτου και την ορχήστρα που απαρτίζουν οι Δημήτρης Αλεξίου (μπουζούκι), Σπύρος Μπαγιάτης (πιάνο), Γιάννης Γρηγορίου (μπάσο), Ντίνος Χατζηιορδάνου (ακορντεόν), Νίκος Τερζάκης (κιθάρα), Βαγγέλης Καλαμάρας (τύμπανα), Ανδρέας Σήκης (κρουστά) και Μανώλης Καραντίνης (μπουζούκι).
Ο Κώστας Βίρβος και ο συνθέτης Χρήστος Λεοντής μιλούν για τη μακρόχρονη πορεία τους στο ελληνικό τραγούδι και τη μεταξύ τους συνεργασία. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής, ο Βίρβος αναφέρεται στη ζωή και στο έργο του, στις εμπειρίες που επηρέασαν τη γραφή του, καθώς και στα πρώτα του βήματα και τις συνεργασίες του με σημαντικούς συνθέτες. Παράλληλα, προβάλλονται μαρτυρίες και συμμετοχές καλλιτεχνών, όπως ο Αντώνης Ρεπάνης και η Καίτη Γκρέυ, που εκφράζουν την εκτίμησή τους για το έργο του.
Η εκπομπή πλαισιώνεται από ζωντανές ερμηνείες γνωστών τραγουδιών, αφιερώματα και προσωπικές αφηγήσεις, αναδεικνύοντας τη συμβολή του Κώστα Βίρβου στο λαϊκό τραγούδι και τη διαχρονική αξία των στίχων του. Κλείνει με συγκινητικά μηνύματα και αναφορές από συνεργάτες και την οικογένειά του, τιμώντας τη σημαντική πορεία του.
Σκηνοθεσία: Χρήστος Φασόης
Παρουσίαση-αρχισυνταξία: Μπήλιω Τσουκαλά
