Μια επαναστατική ανακάλυψη στον τομέα της αστρονομίας προέκυψε από την έρευνα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, όπου επιστήμονες μελέτησαν το άστρο WOH G64, το οποίο αποδείχτηκε ότι υπήρξε με θεαματικά διαφορετική μορφή από ό,τι πιστευόταν προηγουμένως. Το συγκεκριμένο άστρο, που βρίσκεται στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, παρουσίασε μια απροσδόκητη μεταμόρφωση, επιβεβαιώνοντας για άλλη μια φορά πόσο ανεξερεύνητο παραμένει το Σύμπαν για τους επιστήμονες.
Από τη στιγμή που ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1980, το WOH G64 θεωρήθηκε ένας από τους πιο αξιοσημείωτους ερυθρούς υπεργίγαντες, με ακτίνα που ξεπερνά κατά 1.540 φορές αυτή του Ηλίου. Οι προηγούμενες μελέτες το χαρακτήριζαν ως ψυχρό και κόκκινο, κάτι που άλλαξε πρόσφατα όταν οι ερευνητές παρατήρησαν ότι είχε εξελιχθεί σε ένα κίτρινο και θερμό άστρο, σχεδόν 1.000 βαθμούς Κελσίου πιο ζεστό από προηγούμενες καταγραφές.
«Η πορεία της έρευνας μας ήταν γεμάτη προκλήσεις. Εκινδυνεύσαμε να παρανοήσουμε τα αποτελέσματα, οπότε αρχίσαμε να ερευνούμε παλαιότερες πληροφορίες που χρονολογούνται πάνω από 30 χρόνια», αναφέρει ο δρ. Γκονθάλο Μούνιοζ Σάντσεζ, επικεφαλής της μελέτης. Αυτή η έρευνα αποτέλεσε σημαντικό κομμάτι της διδακτορικής του διατριβής και ξεκίνησε από την ανάγκη για κατανόηση της αστρικής εξέλιξης.
Οι ερυθροί υπεργίγαντες, σύμφωνα με τα αστρονομικά δεδομένα, είναι αστέρια με μάζα μεγαλύτερη από επτά φορές αυτή του Ηλίου, και αναμένεται να εκραγούν ως σουπερνόβα μέσα σε λίγα εκατομμύρια χρόνια. Οι ερευνητές μελέτησαν φωτεινότητες που είχαν συλλεγεί για πάνω από 30 χρόνια, αρχής γενομένης από το 1992, και συνδύασαν αυτές τις δεδομένες παρατηρήσεις με νέες και αρχειακές ηλεκτρομαγνητικές πληροφορίες. Η παρατήρηση από το πολωνικό πρόγραμμα OGLE και το τηλεσκόπιο Las Campanas στη Χιλή ήταν καθοριστική.
«Είχαμε την τύχη να αξιοποιήσουμε έναν μεγάλο όγκο δεδομένων που είχαν συγκεντρωθεί» προσθέτει η δρ. Άλκηστις Μπονάνου, διευθύντρια ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Η επιστημονική ομάδα χρησιμοποίησε αυτά τα δεδομένα για να εντοπίσει τη χρονική περίοδο κατά την οποία συνέβησαν οι εντυπωσιακές αλλαγές στο άστρο.
Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Astronomy καταδεικνύει ότι το WOH G64 υπήρξε μπροστά σε ραγδαίες αλλαγές μέσα σε σύντομο χρονικό πλαίσιο. Από το 2011, το άστρο παρουσίασε πτώση της φωτεινότητας, πριν επιστρέψει σε μια πιο βιώσιμη κίτρινη κατάσταση το 2013-2014. Εντυπωσιακή είναι επίσης η ανακάλυψη ότι υπήρξε μια αλλαγή στη χημική του σύνθεση.
Η ομάδα διαπίστωσε ότι το WOH G64 ανήκει σε ένα διπλό αστρικό σύστημα, όπου ο συνοδός είναι ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο, αλλά πολύ πιο μαζικό και θερμό. Τα σενάρια εξήγησης γι’ αυτές τις παρατηρήσεις ποικίλλουν. Το πρώτο προτείνει ότι το άστρο ενδέχεται να περιβαλλόταν από ένα εκτενές περίβλημα, το οποίο περιόριζε τις θερμικές εκπομπές του, ενώ το δεύτερο προτείνει μια δραματική έκρηξη υλικού που άλλαξε τη θερμοκρασία και την εμφάνιση του αστέρα.
Η ανακάλυψη αυτή φωτίζει περιοχές της αστρικής εξέλιξης που ήταν μέχρι τώρα αόρατες. «Υπογραμμίζει το πόσο περιορισμένη είναι η κατανόηση που έχουμε για τα υπεργίγαντα αστέρια, ειδικά κοντά στον θάνατό τους» καταλήγει ο δρ. Μούνιοζ Σάντσεζ, αναφερόμενος σε διάφορες εξελίξεις σχετικά με τη συμπεριφορά αυτών των άστρων και τις επιπτώσεις που έχουν στα γειτονικά τους συστήματα.
Η χρηματοδότηση της έρευνας προήλθε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Φωτογραφία: Καλλιτεχνική απεικόνιση του WOH G64 κατά την πρόσφατη μεταμόρφωσή του, όπου αποκαλύπτεται ο κίτρινος υπεργίγαντας και ο θερμός συνοδός αστέρας, περιβαλλόμενοι από έναν δακτύλιο σκόνης. (Credit: Daniel Cea Martinez. Η εικόνα έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη και παραχωρήθηκε από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών στο ΑΠΕ-ΜΠΕ)
