Ακόμη και πριν ο πόλεμος στο Ιράν ανεβάσει τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και διαταράξει τον εφοδιασμό με βασικά ορυκτά καύσιμα σε όλο τον κόσμο, η ενέργεια ήταν ένα σημαντικό θέμα ανησυχίας στην Ευρώπη, όπου οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι πολύ υψηλότερες από ό,τι στις ΗΠΑ και στην Κίνα.
Εργοστάσια έχουν κλείσει κάτω από το ασύμφορο βάρος του ενεργειακού κόστους, μεγάλες βιομηχανίες έχουν κάνει επανειλημμένα καταγγελίες για αυτό και είναι ένα πρόβλημα που απειλεί τις οικονομικές φιλοδοξίες της ΕΕ. Αλλωστε τον προηγούμενο μήνα, πριν ακόμη από το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μιλώντας μπροστά στους εκπροσώπους της αφρόκρεμας της βαριάς βιομηχανίας έκανε λόγο χωρίς περιστροφές για «αδυναμία» της Ευρώπης.
Πριν αλέκτωρ φωνήσαι τρις, οι δραματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιβεβαιώνουν τη δυσάρεστη πραγματικότητα. Αυτή την εβδομάδα, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη ανέβηκαν στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών. Η απότομη αύξηση πιθανώς πρόσθεσε τουλάχιστον 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ στο ενεργειακό κόστος της ηπείρου, σύμφωνα με υπολογισμούς της Strategic Perspectives, του think tank για το κλίμα, σύμφωνα με το Bloomberg.
«Αυτό συμβαίνει πραγματικά σε λάθος στιγμή — είμαστε πολύ εκτεθειμένοι στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, τόσο από την άποψη των τιμών όσο και από την άποψη του όγκου», δήλωσε η Anne-Sophie Corbeau, ερευνητική επιστήμονας στο Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής στο Παρίσι.
Οι τελευταίες εξελίξεις ενισχύουν την ανάγκη για άμεση δράση. Οι προτάσεις κυμαίνονται από την κατάργηση φόρων έως την εγκατάλειψη των δαπανηρών πολιτικών για το κλίμα, αλλά οι επικριτές λένε ότι αυτό θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα της Ευρώπης να μειώσει το κόστος της ενέργειας μακροπρόθεσμα μέσω της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Σύμφωνα με πηγή του Bloomberg, στις Βρυξέλλες τονίζεται ότι η επίλυση του ενεργειακού είναι «υπαρξιακή» για την ΕΕ.
Κρίσιμο σταυροδρόμι
Η πίεση από το ενεργειακό κόστος αναδιαμορφώνει το βιομηχανικό τοπίο, καθώς οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να επιβραδύνουν τις επενδύσεις, να αναβάλουν τα έργα απανθρακοποίησης, ακόμη και να μεταφέρουν την παραγωγική τους ικανότητα αλλού.
Η ΕΕ βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Όχι μόνο αγωνίζεται να σώσει βιομηχανίες, να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα και να συμβαδίσει με την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης —η οποία θα απαιτήσει κέντρα δεδομένων με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας— αλλά προσπαθεί επίσης να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες.
Για να επιτύχει αυτούς τους στόχους, θα χρειαστεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας τα επόμενα χρόνια. Προς το παρόν, δεν είναι καθόλου σαφές εάν θα έχει αρκετή ενέργεια και σε αρκετά φθηνή τιμή.
Η BloombergNEF προβλέπει αύξηση της τελικής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας κατά 57% έως το τέλος της δεκαετίας σε σχέση με τα επίπεδα του 2024, με το μεγαλύτερο μέρος αυτής να προέρχεται από τα ηλεκτρικά οχήματα, ακολουθούμενα από τα κέντρα δεδομένων. Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι παρόμοιες, ενώ η «δίψα» της τεχνητής νοημοσύνης για ενέργεια σημαίνει ότι αυτές οι αναλύσεις ενδέχεται να καταστούν σύντομα παρωχημένες.
Οι ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης αυξάνονται ραγδαία
Μετά την ενεργειακή κρίση της Ρωσίας το 2022, η ΕΕ έχει στραφεί σε μεγάλο βαθμό στο υγροποιημένο φυσικό αέριο που μεταφέρεται δια θαλάσσης. Αυτό από τη μια την ανεξαρτητοποιεί από τη Ρωσία, από την άλλη τη καθιστά εκτεθειμένη στις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου.
Τόσο το κόστος όσο και ο ανταγωνισμός για τα καύσιμα έχουν αυξηθεί μετά την επίθεση με ιρανικά drones σε μια μεγάλη εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Κατάρ και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Μόλις λίγες ημέρες μετά την ομιλία του Μακρόν στη Σύνοδο Κορυφής για τη Βιομηχανία στην Αμβέρσα, ηγέτες από όλο τον κόσμο, στρατιωτικοί και επιχειρηματίες συγκεντρώθηκαν στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια.
Μέσα στις πλέον γνωστές εκκλήσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών, το θέμα της ενέργειας ήταν αυτό που κυριάρχησε σε πολλές από τις συζητήσεις.
«Προχωράμε προς την ηλεκτροκίνηση των ενόπλων δυνάμεων, η οποία πραγματοποιείται με τη χρήση drones και την υβριδοποίηση των στόλων — πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα ηλεκτρικά δίκτυα μπορούν να αντεπεξέλθουν στην παρουσία 20.000 στρατιωτών του ΝΑΤΟ σε μια μέρα», δήλωσε ο James Appathurai, κορυφαίος σύμβουλος του ΝΑΤΟ σε θέματα κυβερνοάμυνας και υβριδικής άμυνας. «Και αυτήν τη στιγμή τα δίκτυα δεν είναι καν σε θέση να αντεπεξέλθουν στις επιτρεπόμενες εγκαταστάσεις παραγωγής που κατασκευάζονται, πόσο μάλλον σε μια τέτοια αύξηση της ζήτησης», προειδοποίησε.
Το ζήτημα της ενεργειακής μετάβασης
Μεγάλο μέρος της στρατηγικής της ΕΕ βασίζεται στην ταχεία αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές του κλάδου υποστηρίζουν ότι οι πράσινες φιλοδοξίες της Ευρώπης είναι υπερβολικές, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη τις αναμενόμενες ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια των κέντρων δεδομένων και την υπολογιστική ισχύ που απαιτείται για τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.
«Αν σήμερα έχουμε προβλήματα με το ηλεκτρικό ρεύμα και το ενεργειακό μας σύστημα, η κλίμακα αυτών των προβλημάτων θα αυξηθεί σημαντικά με την πλήρη παραγωγή τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε τον περασμένο μήνα η Ebba Busch, υπουργός Ενέργειας της Σουηδίας.
Στην αναζήτηση μιας γρήγορης λύσης, ορισμένοι θέτουν το ζήτημα της καθυστέρησης της πράσινης μετάβασης. «Υπήρξε ένα τεράστιο κύμα νοσταλγίας για τα ορυκτά καύσιμα στις Βρυξέλλες», δήλωσε ο Thomas Pellerin-Carlin, σοσιαλιστής βουλευτής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. «Ο μόνος τρόπος για να επιτύχουμε ενεργειακή ασφάλεια είναι να απαλλαγούμε από τα ορυκτά καύσιμα. Πρέπει να καταλάβουμε ότι, διαφορετικά, είναι ο δρόμος προς τη δουλεία».
