Αν η Ελλάδα θέλει να στηρίξει με συνέπεια τον ρόλο της ως “digital corridor” στην Ανατολική Μεσόγειο, χρειάζεται να δει τη μεγάλη εικόνα: οι οπτικές ίνες και το 5G αποτελούν αναγκαία θεμέλια, αλλά δεν επαρκούν από μόνα τους. Ένας διάδρομος δεν είναι μόνο υποδομή μεταφοράς, είναι και οικονομική λειτουργία, εμπιστοσύνη, θεσμική συνέχεια και ικανότητα διαχείρισης διαταραχών. Σε αυτή τη διαδρομή, η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα, αλλά υπάρχουν ακόμη πεδία όπου απαιτείται μεγαλύτερη ωρίμανση, ιδίως στην ψηφιακή αναβάθμιση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υποδομών.
Υπάρχουν, ασφαλώς, θετικές εξελίξεις. Η κάλυψη δικτύων νέας γενιάς και η πρόοδος σε οπτικές ίνες βελτιώνουν ουσιαστικά τη βάση συνδεσιμότητας της χώρας. Αυτό δημιουργεί τις προϋποθέσεις για επενδύσεις, καλύτερες υπηρεσίες και νέα επιχειρηματικά μοντέλα. Όμως το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο η διαθεσιμότητα της υποδομής, αλλά το πώς αυτή μεταφράζεται σε παραγωγικότητα, καινοτομία και καθημερινή αποτελεσματικότητα για την οικονομία.
Σε αυτό το σημείο, ο ρόλος των ΜμΕ είναι καθοριστικός. Η ελληνική οικονομία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, άρα η συνολική ανταγωνιστικότητα θα βελτιωθεί ουσιαστικά όταν η ψηφιακή τεχνολογία διαχυθεί μαζικά στην πραγματική οικονομία. Η πρόοδος είναι εμφανής, αλλά απαιτείται επιτάχυνση, ώστε περισσότερες επιχειρήσεις να περάσουν από τη βασική ψηφιακή παρουσία σε πιο ώριμες πρακτικές: αξιοποίηση δεδομένων, αυτοματοποίηση διαδικασιών, ψηφιακή διασύνδεση με προμηθευτές/πελάτες και υιοθέτηση λύσεων που βελτιώνουν μετρήσιμα την απόδοση.
Το ίδιο ισχύει και για τις πιο προηγμένες τεχνολογίες. Η υιοθέτηση εργαλείων όπως τεχνητή νοημοσύνη, cloud και analytics εξελίσσεται, όμως δεν έχει ακόμη αποκτήσει τη μαζικότητα και την ομοιογένεια που απαιτείται για να δημιουργηθεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε κλαδικό επίπεδο. Εδώ, το ζητούμενο δεν είναι μια αποσπασματική “τεχνολογική μόδα”, αλλά μια συστηματική μετάβαση: πρότυπα, πρακτικοί οδηγοί εφαρμογής, υποστήριξη αλλαγής διαδικασιών και πρόσβαση σε δεξιότητες.
Παράλληλα, το ανθρώπινο δυναμικό παραμένει κομβικό ζήτημα. Η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων και η αύξηση της διαθεσιμότητας εξειδικευμένων στελεχών (ιδίως σε cloud, κυβερνοασφάλεια, data και λειτουργίες κρίσιμων υποδομών) είναι προϋπόθεση για βιώσιμη πρόοδο. Η χώρα έχει ενδείξεις βελτίωσης, όμως η αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πιέσεις σε ταλέντο και εμπειρία. Η πολιτική απάντηση χρειάζεται να είναι σταθερή: πρακτική κατάρτιση, μαθητείες, προγράμματα επανειδίκευσης, και κίνητρα που κάνουν ελκυστική τη δημιουργία και παραμονή εξειδικευμένου προσωπικού.
Τέλος, υπάρχει η διάσταση της ανθεκτικότητας. Σε ένα περιβάλλον όπου οι διασυνδέσεις αυξάνουν (τεχνικά και γεωπολιτικά) την έκθεση σε κινδύνους, η ασφάλεια και η επιχειρησιακή συνέχεια δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «παράρτημα». Το ευρωπαϊκό πλαίσιο (NIS2 και CER) κινείται ακριβώς προς αυτή τη λογική: συστηματική διαχείριση κινδύνου, καλύτερη ετοιμότητα, προσοχή στην αλυσίδα εφοδιασμού και ενίσχυση της συνολικής ανθεκτικότητας κρίσιμων οντοτήτων. Δεν πρόκειται για τυπική συμμόρφωση, αλλά για προϋπόθεση αξιοπιστίας για όποιον θέλει να λειτουργεί ως περιφερειακός κόμβος.
Με βάση τα παραπάνω, η πολιτική κατεύθυνση μπορεί να είναι φιλόδοξη αλλά ισορροπημένη:
- Στοχευμένα κίνητρα για ΜμΕ, με έμφαση σε μετασχηματισμό διαδικασιών (και όχι απλή προμήθεια εργαλείων), ώστε τα οφέλη να είναι μετρήσιμα στην πράξη.
- Κλαδικές λύσεις και πλατφόρμες, ιδιαίτερα σε τομείς όπως τουρισμός, λιανεμπόριο και logistics, ώστε να μειώνεται το κόστος υιοθέτησης και να αυξάνεται η κλίμακα.
- Ένα πρακτικό “baseline” κυβερνοασφάλειας για ΜμΕ, που διευκολύνει τη συμμετοχή τους σε αλυσίδες προμηθευτών και μειώνει τον συνολικό κίνδυνο.
- Προγράμματα ασκήσεων και δοκιμών ετοιμότητας για κρίσιμες υποδομές, ώστε η ανθεκτικότητα να αποδεικνύεται επιχειρησιακά.
- Συνεκτική πολιτική δεξιοτήτων και ταλέντου, που γεφυρώνει την απόσταση ανάμεσα στην εκπαίδευση και στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς.
Συνολικά, η Ελλάδα έχει μια ουσιαστική ευκαιρία: να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση και την πρόοδο στις υποδομές σε μακροπρόθεσμη οικονομική ισχύ. Αυτό θα προκύψει όχι από ένα μόνο έργο ή έναν δείκτη, αλλά από τη σταθερή διάχυση τεχνολογίας στις επιχειρήσεις, την επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας με “security-by-design” λογική. Τότε και μόνο τότε, ο στόχος του «ψηφιακού διαδρόμου» μπορεί να γίνει μια αξιόπιστη, λειτουργική πραγματικότητα.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό InfoCom
Γράφει ο Αθανάσιος Στάβερης-Πολυκαλάς, AI & Cybersecurity Specialist
