Για πολλές δεκαετίες, οι επιστήμονες γνώριζαν ότι το μαγνητικό πεδίο της Γης παίζει σημαντικό ρόλο στην πλοήγηση των μεταναστευτικών πουλιών και των περιστεριών. Ωστόσο, η ακριβής μέθοδος που χρησιμοποιούν αυτά τα πτηνά για να ανιχνεύσουν την αόρατη σφαίρα γύρω από τη Γη παρέμενε ασαφέστερη.
Μια πρόσφατη μελέτη ρίχνει φως σε αυτή τη διαδικασία, αποκαλύπτοντας ότι μια συγκεκριμένη κατηγορία κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος, τα μακροφάγα του ήπατος στα περιστέρια, μπορεί να παράσχει την απαραίτητη ευαισθησία στο μαγνητικό πεδίο. Αυτά τα κύτταρα λειτουργούν σαν έναν εσωτερικό πυξίδα, σύμφωνα με τα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Επιστήμη.
Μακροφάγα είναι τα κύτταρα του ανοσοποιητικού που καταστρέφουν τα παλιά ερυθρά αιμοσφαίρια, γεγονός που τα καθιστά πλούσια σε σίδηρο. Αυτή η συσσώρευση σιδήρου προσφέρει σε αυτά τα κύτταρα που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν ως υπερπαραμαγνητικά, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμοστεί μαγνητικό πεδίο.
Σύμφωνα με την ερευνήτρια Κλίβια Λισόφσκι, συνεργάτης της μελέτης και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βόννης, «Όταν τα περιστέρια πετούν, τα νανοσωματίδια ευθυγραμμίζονται με το μαγνητικό πεδίο, κάνοντάς τα να «μαγνητίζονται». Αυτή ακριβώς η διαδικασία τους επιτρέπει να αισθάνονται το μαγνητικό πεδίο της Γης».
Η ομάδα της Λισόφσκι εξερεύνησε τη θέση των μαγνητικών κυττάρων στο σώμα των περιστεριών. Με την υποψία ότι το ήπαρ και ο σπλήνας, που συσσωρεύουν σίδηρο, προσφέρουν χρήσιμα στοιχεία, διαπιστώθηκε ότι το ήπαρ παρουσίασε την πιο ισχυρή μαγνητική απόκριση από άλλους ιστούς σε μελέτες τους, σύμφωνα με τον Ulf Wiedwald, συν-συγγραφέα και ειδικό στη νανοεπιστήμη στο Πανεπιστήμιο του Duisburg-Essen.
Ακολούθως, οι ερευνητές εστίασαν στα μακροφάγα και πραγματοποίησαν πειράματα με περιστέρια που είχαν εκπαιδευτεί να πλοηγούνται πίσω στο κλουβί τους στο Κονστάντς της Γερμανίας από απόσταση 20 χιλιομέτρων. Τα περιστέρια χωρίς μακροφάγα δυσκολεύτηκαν να βρουν το δρόμο τους όταν ο καιρός ήταν συννεφιασμένος. Αντίθετα, όταν ο ήλιος ήταν στον ουρανό, οι πιλότοι τους κατέφθαναν στον προορισμό τους μέσω ηλιακών ενδείξεων.
Ίχνη περιστεριών
Τα αποτελέσματα προσφέρουν ενδείξεις για το πώς τα πουλιά αξιοποιούν τη μαγνητική αίσθηση για την πλοήγηση, καθώς και για τον ρόλο που παίζει ο ήλιος στην καθοδήγησή τους.
«Η μελέτη μας έχει σημαντικές προεκτάσεις και για την έρευνα στον τομέα της ανοσολογίας και την κατανόηση της διαδικασίας πλοήγησης των ζώων σύμφωνα με τη μαγνητορύπανση. Προτείνουμε μια νέα προσέγγιση στο πώς τα ζώα αντιλαμβάνονται το μαγνητικό πεδίο της Γης», σχολιάζει ο Λισόφσκι. «Πιστεύουμε ότι αυτός ο μηχανισμός μπορεί να εξηγήσει πώς τα πουλιά που καταναλώνουν νύχτα και άλλες μεταναστευτικές ζωές, όπως οι καρχαρίες και οι νυχτερίδες, αισθάνονται το μαγνητισμένο περιβάλλον».
Επιπλέον, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα μακροφάγα, τα οποία είναι πλούσια σε σίδηρο, βρίσκονται κοντά σε νευρικές ίνες, υποδεικνύοντας ότι οι μαγνητικές πληροφορίες επικοινωνούν με τον εγκέφαλο μέσω αυτής της οδού. Η ανακάλυψη αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας μεταξύ ανοσολόγων, βιολόγων και φυσικών σε θέματα πέρα από την πτηνολογία.
Από την πλευρά του ανοσοποιητικού, ο Λισόφσκι αναφέρει ότι για να εκτελεί τις πολυάριθμες λειτουργίες του — όπως η προστασία του οργανισμού από παθογόνους μικροοργανισμούς και η επούλωση τραυμάτων — χρειάζεται να αλληλεπιδρά με το περιβάλλον.
«Η ανακάλυψή μας ότι το ανοσοποιητικό σύστημα έχει επίσης την ικανότητα να ανιχνεύει το μαγνητικό πεδίο της Γης προσθέτει ένα νέο επίπεδο στην έννοια της «ανοσο-αίσθησης» και ανοίγει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα πεδία για μελλοντική έρευνα», καταλήγει ο Λισόφσκι.
PopSci 2025 Τα καλύτερα νέα
