Ο Δίας, ο γίγαντας του Ηλιακού Συστήματος, είναι γνωστός για τις πελώριες καταιγίδες του που μαίνονται ακόμα και για αιώνες, όπως η περίφημη Ερυθρά Κηλίδα. Και οι υπερκαταιγίδες του πλανήτη αποκαλύπτεται ότι τροφοδοτούν υπερκεραυνούς.
Μελέτη που βασίστηκε σε μετρήσεις της αποστολής Junο της NASA εκτιμά ότι ακόμα και οι πιο ασθενικοί κεραυνοί στον Δία είναι ισχυροί περίπου όσο οι γήινοι. Σε πολλές περιπτώσεις όμως οι ηλεκτρικές εκκενώσεις απελευθερώνουν 100 με 10.000 φορές περισσότερη ενέργεια.
Στη Γη, ένας μέσος κεραυνός απελευθερώνει ένα gigajoule ενέργειας, αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες περίπου 200 νοικοκυριών για μια ώρα. Κι αυτό σημαίνει ότι οι ισχυρότεροι κεραυνοί στον Δία ξεσπούν με ενέργεια 10.000 gigajoule, η οποία αντιστοιχεί με 2.400 τόνους TNT, το ένα έκτο της ενέργειας που απελευθέρωσε η πυρηνική βόμβα της Χιροσίμα.
Και δεδομένου ότι αρκετοί κεραυνοί ξεσπούν κάθε δευτερόλεπτο στις καταιγίδες του Δία, η συνολική απελευθέρωση ενέργειας φτάνει τα επίπεδα πυρηνικού πολέμου.
Συστήματα καταιγίδων γύρω από τον νότιο πόλο του Δία σε εικόνα της αποστολής Juno (NASA)
Ο Δίας αποτελείται κυρίως από υδρογόνο και άλλα αέρια, όμως ο μηχανισμός που γεννά κεραυνούς πιστεύεται ότι είναι ίδιος με αυτόν στη Γη: σύννεφα υδρατμών και παγοκρυστάλλων που συσσωρεύουν στατικό ηλεκτρισμό λόγω τριβής.
Η συσσώρευση φορτίων δημιουργεί μεγάλες ηλεκτρικές τάσεις, οι οποίες εκτονώνονται με ηλεκτρικές εκκενώσεις. Στη Γη, οι εκκενώσεις αυτές συχνά συνδέουν το έδαφος με τα σύννεφα. Στον Δία, ο οποίος δεν έχει σταθερή επιφάνεια, οι κεραυνοί κινούνται από σύννεφο σε σύννεφο.
Η νέα εκτίμηση βασίζεται σε μετρήσεις του σκάφους Juno, το οποίο βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον Δία από το 2016 και διαθέτει ραδιόμετρο, όργανο που καταγράφει τις εκπομπές μικροκυμάτων από τους κεραυνούς.
Λάμψεις από κεραυνούς είχαν καταγραφεί στη νυχτερινή πλευρά του Δία ήδη από τα σκάφη Voyager το 1979. Γενικά όμως είναι δύσκολο να γίνουν ορατοί, δεδομένου ότι συχνά καλύπτονται από υπερκείμενα στρώματα νεφών.
Η κίτρινη γραμμή ανιστοιχεί στη διαδρομή του Juno πάνω από μια καταιγίδα το 2022. Οι μπλε κύκλοι συμβολίζουν μεμονωμένους κεραυνούς (NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Björn Jónsson (JunoCam), Wong et al. (2026, AGU Advances; HST and Juno MWR)
Το Juno μπορεί να ανιχνεύσει ακόμα και αυτούς τους κρυφούς κεραυνούς, δεν μπορεί όμως να προσδιορίσει τη θέση τους. Η ομάδα του Μάικλ Ουόνγκ, ερευνητή του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, βρήκε τη λύση χρησιμοποιώντας εικόνες του τηλεσκοπίου Hubble και της κάμερας του Junο για να εντοπίσει και να παρακολουθήσει με ακρίβεια τέσσερις συγκεκριμένες καταιγίδες το 2021 και το 2022.
«Δεδομένου ότι είχαμε τις ακριβείς τοποθεσίες, μπορούσαμε να μετρήσουμε άμεσα την ισχύ» είπε ο Ουόνγκ, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύεται στο AGU Advances.
Οι καταιγίδες είχαν διάμετρο αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων και έδιναν κατά μέσο όρο τρεις κεραυνούς ανά δευτερόλεπτο, αναφέρουν οι ερευνητές.
Όπως επισήμανε ο Ουόνγκ, οι κεραυνοί του Δία μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ακόμα ισχυρότεροι από τις εκτιμήσεις, καθώς δεν εκπέμπουν μόνο μικροκύματα και ορατό φως αλλά και θερμική, ακουστική και χημική ενέργεια. Επιπλέον, επειδή τα μήκη κύματος στην ακτινοβολία είναι διαφορετικά από ό,τι στη Γη, οι υπολογισμοί πάσχουν από έναν σημαντικό βαθμό αβεβαιότητας. Αυτό σημαίνει ότι οι κεραυνοί στον Δία δεν αποκλείεται να είναι ακόμα και ένα εκατομμύριο φορές ισχυρότεροι από ό,τι στη Γη.
