Μια μελέτη του MIT ανατρέπει όσα νομίζαμε για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και αποκαλύπτει ότι η συστηματική χρήση εργαλείων όπως το ChatGPT και το Gemini μπορεί να έχει βαθιές και διαρκείς συνέπειες για την εγκεφαλική μας υγεία – συνέπειες που δεν εξαφανίζονται αμέσως μόλις σταματήσουμε να τα χρησιμοποιούμε.
Για τέσσερις μήνες, οι ερευνητές παρακολούθησαν 54 συμμετέχοντες ηλικίας 18–39 ετών, οι οποίοι χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: όσοι χρησιμοποιούσαν ChatGPT, όσοι χρησιμοποιούσαν παραδοσιακή μηχανή αναζήτησης και όσοι εργάζονταν χωρίς κανένα διαδικτυακό εργαλείο. Καθ’ όλη τη διάρκεια, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) που κάλυπτε 32 περιοχές του εγκεφάλου, επιτρέποντας την παρακολούθηση της νευρωνικής δραστηριότητας κατά τη συγγραφή δοκιμίων.
Τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά. Οι χρήστες του ChatGPT εμφάνισαν, μετά το τετράμηνο, έως και 55% ασθενέστερη νευρωνική συνδεσιμότητα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Η μείωση δεν αφορούσε μόνο περιοχές που σχετίζονται με τη γλώσσα, αλλά και εκείνες που εμπλέκονται στην κριτική σκέψη, τον προγραμματισμό και την αυτορρύθμιση. Παράλληλα, λίγα λεπτά μετά τη συγγραφή, το 83,3% των χρηστών ΤΝ δεν μπορούσε να ανακαλέσει ή να παραθέσει σωστά φράσεις από το δικό του κείμενο – σε αντίθεση με την ομάδα ελέγχου, όπου το αντίστοιχο ποσοστό ήταν κάτω από 20%.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα ήρθε στο τέλος του πειράματος. Όταν οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να γράψουν χωρίς καμία βοήθεια, οι πρώην χρήστες του ChatGPT παρουσίασαν εγκεφαλική δραστηριότητα σημαντικά χαμηλότερη από εκείνους που είχαν εργαστεί πάντα μόνοι τους. Οι ερευνητές ονόμασαν αυτό το φαινόμενο «γνωστικό χρέος» (cognitive debt): η παρατεταμένη ανάθεση γνωστικών διεργασιών σε ένα εργαλείο οδηγεί σε μια επίμονη μείωση της ικανότητας του εγκεφάλου να αναλαμβάνει μόνος του σύνθετες νοητικές λειτουργίες. Το χρέος αυτό δεν εξοφλείται αμέσως με τη διακοπή της χρήσης.
Οι μηχανισμοί που προτείνονται είναι δύο. Πρώτον, η εξωτερίκευση της γνωστικής προσπάθειας: όταν ένα εργαλείο αναλαμβάνει σταθερά μια λειτουργία, ο εγκέφαλος παύει να ενισχύει τα νευρωνικά δίκτυα που την υποστηρίζουν. Δεύτερον, η απορρύθμιση του κύκλου ανταμοιβής: τα LLMs παρέχουν άμεση, έτοιμη απάντηση, καθιστώντας τη «σκληρή» γνωστική εργασία λιγότερο ελκυστική και σταδιακά πιο δύσκολη.
Η μελέτη προκάλεσε μεγάλη συζήτηση στην ακαδημαϊκή κοινότητα, καθώς ήταν από τις πρώτες που χρησιμοποίησαν EEG για να «δουν» ζωντανά την επίδραση των LLMs στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Κριτικοί επισημαίνουν ότι το μέγεθος του δείγματος (54 άτομα) είναι μικρό και ότι τα ευρήματα αφορούν μια συγκεκριμένη γνωστική εργασία. Δεν είναι ακόμη σαφές αν το γνωστικό χρέος αναστρέφεται πλήρως με μακρότερη περίοδο αποχής ή αν η χρήση ΤΝ σε διαφορετικά πλαίσια παράγει παρόμοια αποτελέσματα.
