Η πρόσφατη έκδοση του ηλεκτρονικού βιβλίου με τίτλο «Gabriel Tarde on Technology, Politics, and the Crowd» (Ο Γκαμπριέλ Ταρντ για την Τεχνολογία, την Πολιτική και το Πλήθος) σηματοδοτεί μια νέα συνεργασία ανάμεσα στη υπηρεσία ePublishing του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου και τον Τομέα Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών Επιστημών και Δικαίου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Ο συλλογικός αυτός τόμος προσφέρει μια αναλυτική προσέγγιση στη σκέψη του Γάλλου κοινωνιολόγου Γκαμπριέλ Ταρντ, αναδεικνύοντας τις θεωρητικές του διαφοροποιήσεις από άλλους στοχαστές της εποχής του, καθώς και τη σύγχρονη απήχηση του έργου του στις κοινωνικές επιστήμες.
Ο Γκαμπριέλ Ταρντ και η Κοινωνική Αλλαγή
Την επιμέλεια του τόμου υπογράφουν οι Κωνσταντίνος Θεολόγου, καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας του Πολιτισμού στο ΕΜΠ, και Γεώργιος Αραμπατζής, καθηγητής Βυζαντινής Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ. Όπως τονίζει ο Κ. Θεολόγου, ο Ταρντ υπήρξε μια κεντρική αλλά συχνά υποτιμημένη μορφή της γαλλικής κοινωνιολογίας του 19ου αιώνα, ο οποίος διαμόρφωσε ένα διακριτό θεωρητικό πλαίσιο σε αντιπαραβολή με στοχαστές όπως ο Ωγκύστ Κοντ και ο Εμίλ Ντυρκέμ.
Ο πυρήνας της Σκέψης του Ταρντ
Στον πυρήνα της σκέψης του Ταρντ αναδύονται τρεις βασικές διαδικασίες που διαμορφώνουν την κοινωνική ζωή: η εφεύρεση, η μίμηση και η αντίθεση. Μέσα από έργα όπως το Les lois de l’imitation (Οι νόμοι της μίμισης, 1890), La logique sociale (Η κοινωνική λογική, 1895) και L’opposition universelle (Η καθολική αντίθεση, 1897), ο Ταρντ ανέπτυξε μια θεωρία κοινωνικής αλλαγής που υποστηρίζει ότι η καινοτομία ξεκινά από το άτομο, διαχέεται μέσω της μίμησης και υποβάλλεται σε μετασχηματισμό μέσα από τη σύγκρουση.
Η Περιθωριοποίηση και η Επανεκτίμηση του Έργου του
Ωστόσο, η σημαντική αυτή συμβολή του Ταρντ δεν αναγνωρίστηκε πλήρως στην εποχή του. Σύμφωνα με τον Κ. Θεολόγου, η περιθωριοποίηση του Ταρντ σχετίζεται με την απόστασή του από τα ακαδημαϊκά κέντρα του Παρισιού και την ιδιαίτερη ιδεολογική του στάση, σε μια περίοδο γεμάτη κοινωνικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Παρ’ όλα αυτά, το έργο του στον τομέα της εγκληματολογίας παρέμεινε επιδραστικό, κυρίως λόγω της κριτικής του στον βιολογικό ντετερμινισμό του Τσέζαρε Λομπρόζο.
Η αναγνώριση του έργου του Ταρντ ήρθε σταδιακά, κυρίως από το τέλος του 20ού και την αρχή του 21ου αιώνα. Σύγχρονοι ερευνητές επανεξέτασαν τη συμβολή του και ο Μπρυνό Λατούρ τον αναγνώρισε ως πρόδρομο της θεωρίας του δικτύου των δρώντων. Η ανανεωμένη προσοχή στο έργο του οδήγησε στη διοργάνωση ενός σχετικού συνεδρίου το 2017 και στην έκδοση του συγκεκριμένου τόμου.
Η Σχέση του Tarde με τις Σύγχρονες Τεχνολογίες
Ο Κ. Θεολόγου συνδέει τη θεωρία του Ταρντ και με τις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις, υποστηρίζοντας ότι η έννοια της εφεύρεσης ως κινητήριας δύναμης της κοινωνικής αλλαγής παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη. Οι σημερινές κοινωνικές πρακτικές, από τις μόδες μέχρι τα τεχνολογικά συστήματα, εξακολουθούν να διαμορφώνονται από τη διάδοση καινοτομιών μέσω της μίμησης. Αυτό θέτει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την ισορροπία ανάμεσα στην πρόοδο και τις κοινωνικές επιπτώσεις αυτής της προόδου.
Η Αναγκαιότητα της Ανοικτής Πρόσβασης
Η νέα αυτή έκδοση εντάσσεται στο ευρύτερο οικοσύστημα της πλατφόρμας eBooks του ΕΚΤ, η οποία σε συνδυασμό με τις πλατφόρμες eJournals και eProceedings, υποστηρίζει την ηλεκτρονική διάθεση επιστημονικού περιεχομένου. Η υπηρεσία ePublishing προωθεί το μοντέλο της Διαμαντένιας Ανοικτής Πρόσβασης, αφαιρώντας οικονομικά εμπόδια για συγγραφείς και αναγνώστες και επιδιώκοντας τη διεύρυνση της πρόσβασης στη γνώση και την ενίσχυση της επιστημονικής επικοινωνίας στην Ελλάδα.