Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης ανακοίνωσε νωρίτερα ένα νέο νομοσχέδιο που στοχεύει στην απαγόρευση της πρόσβασης σε δημοφιλείς πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Αυτή η σημαντική εξέλιξη είχε προαναγγελθεί μέσω διαρροών τον προηγούμενο Σεπτέμβριο και επηρεάζει τους νέους που έχουν γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2012 και μετά.
Η εφαρμογή του νόμου είναι προγραμματισμένη για την 1η Ιανουαρίου 2027, με την ανακοίνωση να είναι αναγκαία αφού το Digital Services Act (DSA) απαιτεί τρίμηνη διαβούλευση. Αυτή η διαδικασία σηματοδοτεί τον χρόνο που απαιτείται για τη λήψη σχολίων και προτάσεων πριν από την τελική ψήφο του νόμου, η οποία είναι αναμενόμενη το καλοκαίρι του 2026.
Η ανάγκη για ρύθμιση και τα δεδομένα του προβλήματος
Το συγκεκριμένο νομοσχέδιο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση ενός σοβαρού προβλήματος που εντείνεται στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί, οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων συλλέγουν δεδομένα σχετικά με τις προτιμήσεις των χρηστών, αναλύοντας likes, χρόνο παρακολούθησης και άλλες αλληλεπιδράσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία εξατομικευμένων ροών πληροφοριών που κρατούν τους χρήστες σε συνεχή εμπλοκή.
Η έκθεση των χρηστών σε συνεχείς ερεθιστικές πληροφορίες μέσω σύντομων βίντεο έχει ενεργοποιήσει μηχανισμούς θετικής απόκρισης, ανακαλείντας τις ντοπαμινικές διαδικασίες του εγκεφάλου. Αυτό προκαλεί μια κλίση προς τον εθισμό, οδηγώντας σε συναισθηματική εξάρτηση και σε μη σωστή χρήση των μέσων. Σύμφωνα με τις πρόσφατες έρευνες, η αλγοριθμική ενίσχυση της εμπλοκής μπορεί να μετατρέψει τη συνήθη χρήση σε εθιστική συμπεριφορά.
Στατιστικά και ανησυχίες για τη νεολαία
Τα στοιχεία επισημαίνουν τη σοβαρότητα της κατάστασης. Στις περιπτώσεις προβληματικής χρήσης κοινωνικών μέσων, τα κορίτσια παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά, με 13% σε σύγκριση με 9% των αγοριών. Στον τομέα του gaming, το 12% των εφήβων προβλέπεται να διατρέχουν σχετικό κίνδυνο, με τα αγόρια να υπερτερούν σε ποσοστά (16% έναντι 7%).
Ανησυχητική είναι επίσης η εμφάνιση περιστατικών cyberbullying, όπου περίπου το 25-30% των εφήβων αναγνωρίζει ότι έχει συμμετάσχει είτε ως θύμα είτε ως δράστης. Εξίσου ανησυχητική είναι η συμμετοχή του 14,7% των νέων σε πρακτικές sexting, ενώ το 34,7% των εφήβων αναφέρουν επικοινωνία με αγνώστους μέσω διαδικτύου.
Συνέπειες της αλόγιστης χρήσης
Οι συνέπειες της αλόγιστης χρήσης των social media επηρεάζουν τρεις βασικούς τομείς:
- Σωματική υγεία: Ο καθιστικός τρόπος ζωής προάγει την παχυσαρκία και συμβάλλει σε προβλήματα όπως η οπτική κόπωση και οι διαταραχές ύπνου.
- Ψυχική υγεία: Παρουσιάζονται διαταραχές προσοχής καθώς και αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και αυτοκτονικών ιδεασμών.
- Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις: Ως αποτέλεσμα, παρατηρείται διαδικτυακός εκφοβισμός, καθώς και έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο.
Πλατφόρμες που επηρεάζονται και μέθοδοι επαλήθευσης
Το νομοσχέδιο αφορά πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok, το Facebook και το Snapchat, με τη δυνατότητα προσθήκης και άλλων υπηρεσιών αν απαιτηθεί. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι το YouTube εξαιρείται από αυτή την απαγόρευση λόγω του εκπαιδευτικού του χαρακτήρα.
Οι πλατφόρμες θα απαιτείται να εφαρμόσουν αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας, με πιθανές προτάσεις όπως το Kids Wallet. Αυτή η μέθοδος συμμορφώνεται με τους κανονισμούς του DMA και DSA, και θα λειτουργεί μέχρι να τεθεί σε εφαρμογή το EUID (European Unique Identifier).
«Αναπτύσσουμε μηχανισμούς ελέγχου, γνωρίζοντας ότι κανένα σύστημα δεν είναι αλάνθαστο», δήλωσε εκπρόσωπος του Υπουργείου. «Ωστόσο, θεωρούμε ότι έχουμε ένα πλεονέκτημα σε σχέση με άλλες χώρες, όπως η Αυστραλία, προσφέροντας αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης».
Επιβολή και Συνεργασία σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο
Οι εθνικές αρχές που είναι υπεύθυνες για τη DSA περιλαμβάνουν την ΕΕΤΤ, το ΕΣΡ και την ΑΠΔΠΧ. Σε περίπτωση καταγγελίας για πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες, οι υποθέσεις θα διαβιβάζονται στη χώρα εγκατάστασής τους, με ενημέρωση και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για επιβολή κυρώσεων.
Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας έχει καταθέσει πρόταση για επέκταση του ευρωπαϊκού πιλοτικού προγράμματος επαλήθευσης ηλικίας, καθορίζοντας την ψηφιακή ηλικία ενηλικίωσης στα 15 έτη. Επίσης, προτείνει την υποχρέωση εξαμηνιαίας επανεπαλήθευσης της ηλικίας και τη δημιουργία ενός απλουστευμένου μηχανισμού συνεργασίας και επιβολής κυρώσεων σε επίπεδο ΕΕ.
Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης
Το χρονοδιάγραμμα του νομοσχεδίου περιλαμβάνει πέντε στάδια:
- Απρίλιος 2026: Ανακοίνωση της απαγόρευσης.
- Β’ τρίμηνο 2026: Ξεκινά η τρίμηνη διαδικασία ευρωπαϊκής διαβούλευσης TRIS.
- Καλοκαίρι 2026: Ψήφος του νόμου.
- B’ έως Δ’ τρίμηνο 2026: Εντατική διπλωματική προσπάθεια σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
- Ιανουάριος 2027: Έναρξη εφαρμογής της απαγόρευσης.