Στη σύγχρονη ζωή, οι ώρες που αφιερώνουμε στο Διαδίκτυο έχουν μετατραπεί σε σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Με την πλειονότητα των ενηλίκων να βρίσκεται online για περίπου επτά ώρες καθημερινά, αυτή η εμπειρία ξεπερνά κατά πολύ τις πραγματικές κοινωνικές επαφές. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, περνάμε πέντε φορές περισσότερα λεπτά στα social media από τις αληθινές αλληλεπιδράσεις μας, προσφέροντας μια εικόνα της ψηφιακής μοναξιάς που μαστίζει τον σύγχρονο κόσμο.
Μια εντυπωσιακή ανάλυση της Bank of America υποδεικνύει ότι, αν συγκεντρώσουμε αυτά τα στιγμιότυπα ζωής, μπορούμε να δούμε πως με τα χρόνια, ένας ενήλικας μπορεί να περάσει σχεδόν πέντε χρόνια και τέσσερις μήνες «scrolling», το οποίο ισοδυναμεί με 32 ταξίδια στο φεγγάρι και πίσω. Στην ετήσια βάση, η συγκέντρωση του ψηφιακού χρόνου μας μπορεί να έχει πειραματική χρηστικότητα που θα στήριζε 131.000 μεγάλες Πυραμίδες της Γκίζας. Επιπλέον, υπολογίζεται ότι οι Αμερικανοί ενήλικες θα δαπανήσουν συνολικά 44 χρόνια από τη ζωή τους μπροστά σε οθόνες!
Αυξάνονται οι κίνδυνοι για τη σωματική, ψυχική και κοινωνική υγεία
Η μελέτη «Tech Care of Yourself – Future Wellness Primer» της Bank of America αναδεικνύει την διττή φύση της τεχνολογίας: από τη μία πλευρά, λειτουργεί ως καταλύτης της ανάπτυξης και της παραγωγικότητας, και από την άλλη, συνοδεύεται από σοβαρούς κινδύνους για τη σωματική, ψυχική και κοινωνική υγεία. Τα προβλήματα μοναξιάς, άγχους, παχυσαρκίας, μυωπίας και κατάθλιψης έχουν αναδειχθεί σε ένα σύνολο επιβαρύνσεων, το οικονομικό βάρος των οποίων ανέρχεται σε 7 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, αντιστοιχώντας περίπου στο 6% του παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ).
Η τεχνολογία έχει διεισδύσει σε όλες τις πτυχές της ζωής μας. Σύμφωνα με την έκθεση, το 66% των ανθρώπων παγκοσμίως χρησιμοποιεί ήδη εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητά τους, με 1,8 δισεκατομμύρια άτομα να έχουν δοκιμάσει εφαρμογές AI. Ταυτόχρονα, νέα φαινόμενα, όπως η εκτόξευση των deepfake videos κατά 500 φορές μεταξύ 2018 και 2024, καθώς και η υιοθέτηση AI εφαρμογών για καθημερινές ανάγκες, δημιουργούν πρωτόγνωρες ψηφιακές πραγματικότητες.
Πιο συγκεκριμένα, τα σωματικά προβλήματα είναι μετρήσιμα: η κλίση του κεφαλιού προς τα εμπρός σε γωνία 60 μοιρών αυξάνει το φορτίο στον αυχένα μέχρι και έξι φορές, αντίστοιχο με το βάρος φορτίου ενός παιδιού οκτώ ετών να επηρεάζει την πλάτη μας για σχεδόν 50 ώρες την εβδομάδα. Επίσης, η παρατεταμένη χρήση οθονών μειώνει τη φυσική δραστηριότητα του ματιού, διευκολύνοντας την μυωπία. Οι τακτικές καθιστικές συνήθειες συμβάλλουν στην αύξηση του κινδύνου παχυσαρκίας, με τις σχετικές οικονομικές επιπτώσεις να προβλέπεται ότι θα ξεπεράσουν το σημερινό ΑΕΠ της Ιαπωνίας έως το 2035.
Από ψυχολογική σκοπιά, η συνεχής ροή πληροφοριών δημιουργεί συνθήκες υπερδιέγερσης. Η ροή ειδοποιήσεων, emails και ειδήσεων μπορεί να διασπάσει την προσοχή και να καταστρέψει τη συγκέντρωση, με αρκετές έρευνες να δείχνουν ότι χρειάζονται μέχρι και 23 λεπτά για να ξαναβρούμε την αρχική μας εγκέντρωση ύστερα από μια διακοπή. Η διάρκεια προσοχής της γενιάς Z φαίνεται να είναι ενοχλητικά λιγότερη ακόμη και από αυτήν ενός χρυσόψαρου, με το 44% των εφήβων στις ΗΠΑ να αναφέρει άγχος στην απουσία κινητού τηλεφώνου.
Διαδίκτυο: Μοναξιά και κοινωνική αποσύνδεση
Η κοινωνική διάσταση των δυσκολιών που προκύπτουν από τη χρήση των social media είναι επίσης ανησυχητική. Η μοναξιά έχει αποκτήσει συχνότητα συγκρίσιμη με αυτή του διαβήτη και της παχυσαρκίας. Η κοινωνική αποσύνδεση, παράλληλα, έχει συνέπειες στην υγεία που ισοδυναμούν με το κάπνισμα 15 τσιγάρων ημερησίως. Δραματικά, το ποσοστό ενηλίκων στις ΗΠΑ χωρίς στενούς φίλους έχει τετραπλασιαστεί από το 1990, ενώ η γενιά Z φαίνεται να βιώνει τα υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς.
Αυτό το κενό έχει οδηγήσει σε αύξηση των εφαρμογών AI, οι οποίες προορίζονται να λειτουργούν ως «συνοδοιπόροι» στην καθημερινότητα, με την χρήση τους να έχει αυξηθεί επτά φορές τα τελευταία τρία χρόνια. Αναφορικά με το μέλλον, η κύρια χρήση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης το 2025 αναμένεται να εστιάζεται στην παροχή θεραπείας και συντροφικότητας.
Η έννοια της ευεξίας – wellness – έχει γίνει κεντρικό σημείο στη συζήτηση. Ορίζεται ως η ενεργής επιδίωξη δραστηριοτήτων που οδηγούν σε συνολική υγεία και περιλαμβάνει οκτώ αλληλένδετες διαστάσεις: σωματική, νοητική, συναισθηματική, κοινωνική, πνευματική, επαγγελματική, οικονομική και περιβαλλοντική. Η οικονομία της ευεξίας, η οποία έχει φτάσει τα 7 τρισεκατομμύρια δολάρια, εκτιμάται ότι θα αγγίξει τα 10 τρισεκατομμύρια έως το 2029, ξεπερνώντας ήδη άλλες κλάδους όπως είναι η πληροφορική και η φαρμακοβιομηχανία.
Σύμφωνα με τη Bank of America, τρεις βασικοί άξονες ανάπτυξης προβάλλονται: η προώθηση δραστηριοτήτων που ενισχύουν την κοινωνική σύνδεση, η παροχή τεχνολογικών λύσεων για την ευεξία και η ατομική επιλογή στον τομέα της διατροφής, της φυσικής δραστηριότητας και της ψυχολογικής φροντίδας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της «ψηφιακής αποτοξίνωσης» αναδύεται ως ένα κρίσιμο εργαλείο για την αποφόρτιση από την έντονη συνδεσιμότητα.
Η τεχνολογία ευεξίας αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία. Φορετές συσκευές και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης καταγράφουν δεδομένα σχετικά με τον καρδιακό ρυθμό, τα πρότυπα ύπνου και τη φυσική δραστηριότητα, προσφέροντας εξατομικευμένες προτάσεις για βελτίωση της υγείας. Το 31% των χρηστών βρίσκει χρήσιμη τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη για συμβουλές ευεξίας και το 24% για υποστήριξη στην ψυχική υγεία.
Τα προγράμματα αυτά έρχονται να καλύψουν τα κενά στα συστήματα υγείας. Παγκοσμίως, υπάρχει έλλειψη από ψυχικές υγειονομικούς, με 92% των επαγγελματιών στο τομέα αυτό λιγότερους από τους γιατρούς γενικότερα. Αυτό οδηγεί σε σημαντικό αριθμό ατόμων που δεν λαμβάνουν την κατάλληλη φροντίδα. Ψηφιακές υπηρεσίες, όπως η εικονική θεραπεία και οι αντίστοιχες εφαρμογές, διευρύνουν την πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες, μειώνοντας τα εμπόδια κόστους και απόστασης.
Επιπλέον, η αξιοποίηση των δεδομένων υγείας θα μπορούσε να επαναστατήσει τον τομέα. Υπολογίζεται ότι ένας άνθρωπος στη διάρκεια της ζωής του παράγει δεδομένα που αναλογούν σε 300 εκατομμύρια βιβλία, δημιουργώντας νέες δυνατότητες για πρόληψη, διάγνωση και παρακολούθηση της υγείας. Στο ψηφιακό οικοσύστημα εντάσσονται και ανθρωποειδή ρομπότ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η εξυπηρέτηση και η φροντίδα, περιλαμβάνοντας και την παροχή συντροφικότητας.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι έως το 2060, θα υπάρξουν μέχρι 3 δισεκατομμύρια ανθρωποειδή ρομπότ διαθέσιμα παγκοσμίως, με κύριες χρήσεις στη σφαρμακοβιομηχανία και τα νοικοκυριά. Τέλος, τα δεδομένα της έκθεσης αποτυπώνουν την ταχεία ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην καθημερινότητα και την ανάγκη για ενίσχυση της ευεξίας ως πυρήνα διαχείρισης των επιπτώσεων αυτής της μετάβασης.