Σε μια ηλιόλουστη μέρα στις αρχές Ιουνίου του 2024, η επιστήμονας Ελίζαμπεθ Χέντερσον βρισκόταν σε ένα σκάφος κοντά στην ακτή της Μπάχα Καλιφόρνια. Μαζί με την ομάδα της, παρατηρούσαν τα ήρεμα νερά αναζητώντας ραμφοφάλαινες, ένα είδος φάλαινας που σπανίως εντοπίζεται λόγω του τρόπου που βουτούν.
Οι ραμφοφάλαινες καταδύονται σε βάθη που φτάνουν σχεδόν τα 3 χιλιόμετρα και η αναγνώριση τους είναι δύσκολη, ακόμα και όταν αναδύονται, καθώς τα μικρά, γκριζωπά σώματά τους μπορεί να συγχέονται με το νερό. «Ανάλογα με την ηλιοφάνεια, μπορεί να δείχνουν σαν κύματα», παρατηρεί η Χέντερσον.
Η αποστολή της ομάδας είχε ξεκινήσει με απογοητευτικά αποτελέσματα, μέχρι που ο καπετάνιος φώναξε ότι είδε μια φάλαινα. Τελικά, δύο νεαρά άτομα κολυμπούσαν δίπλα στο σκάφος.
«Πολλοί πιστεύουν ότι οι ραμφοφάλαινες αποφεύγουν τα σκάφη», λέει η Χέντερσον, βιοακουστική επιστήμονας στο Πρόγραμμα Θαλάσσιων Θηλαστικών του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. «Αλλά στην πραγματικότητα, είναι απλώς περίεργες για εμάς».
Μέχρι σήμερα, γνωρίζουμε 24 είδη ραμφοφαλαινών, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% των φαλαινών και δελφινιών παγκοσμίως. Ορισμένα είδη δεν έχουν ποτέ παρατηρηθεί ζωντανά και είναι γνωστά μόνο από νεκρούς που έχουν ξεβραστεί. Νέες ερευνητικές μέθοδοι, όπως η ανάλυση των ήχων τους, αρχίζουν να αποκαλύπτουν τα μυστικά αυτών των αινιγματικών πλασμάτων.
Η παρατήρηση της Χέντερσον ήταν μια ευχάριστη έκπληξη, καθώς η ομάδα δεν περίμενε να συναντήσει το είδος μέσα από τους ήχους που ηχογράφησαν. Αρχικά, θεωρούσαν πως ήταν η απειλούμενη ραμφοφάλαινα τύπου Perrin, αλλά οι βιοψίες αποκάλυψαν ότι επρόκειτο για την φάλαινα με δόντια γκίνγκο, μια νέα κι εντυπωσιακή ανακάλυψη.
«Ήταν εκπληκτικό», λέει η Χέντερσον. «Μία οικογένεια που πιστεύαμε ότι δεν θα συναντούσαμε ποτέ». Η μελέτη των ραμφοφαλαινών είναι δύσκολη λόγω των βαθιών καταδύσεών τους, επισημαίνει ο Όλιβερ Μπουασό, επικεφαλής ερευνητής στο Marine Conservation Research στο Ηνωμένο Βασίλειο. «Είναι δύσκολο να τις παρατηρήσεις, εφόσον βρίσκονται στα ανοιχτά».
Μόλις το 2021 ανακαλύφθηκε ένα νέο είδος, η φάλαινα Ramari, αποδεικνύοντας ότι ακόμα ανακαλύπτουμε θηλαστικά τόσο μεγάλα. «Στον 21ο αιώνα, είναι απίστευτο να βρίσκουμε νέα είδη», προσθέτει ο Μπουασό.
Πολλές πρόσφατες μαζικές προσαράξεις, που αποδίδονται σε σόναρ του ναυτικού, προκαλούν ανησυχίες στους επιστήμονες. Η θεωρία είναι ότι αυτό το σόναρ μπορεί να αναγκάζει τις φάλαινες να αναδύονται γρήγορα, προκαλώντας φυσαλίδες αίματος, παρόμοια με τη «νόσο των δυτών». «Υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για το θέμα αυτό», λέει ο Μπουασό.
Ο ήχος που χρησιμοποιούν οι ραμφοφάλαινες είναι ταυτόχρονα και το εργαλείο που μας βοηθά να τις κατανοήσουμε. «Επικοινωνούν και εντοπίζουν τροφή μέσω ήχων», εξηγεί ο Μπουασό. Χρησιμοποιώντας υδρόφωνα, οι επιστήμονες παρακολουθούν τα ηχητικά σήματα των φαλαινών, που αποκαλύπτουν την παρουσία τους και τις δραστηριότητές τους.
Η γενετική ανάλυση είναι επίσης κρίσιμη για την αναγνώριση των ειδών. Αλλά, όπως διευκρινίζει η Χέντερσον, «Η λήψη των γενετικών δειγμάτων συνοδεύεται από ηθικές προκλήσεις. Ωστόσο, χρειάζονται μόνο μία φορά». Από την άλλη, οι ηχογραφητές δεν βλάπτουν τις φάλαινες. «Απλώς ακούν χωρίς να επηρεάζουν».
Η μελέτη των ραμφοφαλαινών αποκαλύπτει πολλές πτυχές της ζωής τους. «Από την αναγνώριση των ειδών έως την παρατήρηση της διατροφικής τους συμπεριφοράς, οι πληροφορίες που συλλέγουμε είναι πολύτιμες», τονίζει η Χέντερσον. Η πρόσφατη παρακολούθηση αποκάλυψε πως τα νεαρά φαλαινάκια βουτούν σε βάθη νωρίτερα από άλλα είδη.
Η μελέτη της κατανομής των ειδών είναι προτεραιότητα. «Θέλουμε να κατανοήσουμε ποια είδη και πού βρίσκονται», λέει η Χέντερσον. Η ανακάλυψη της φάλαινας με δόντια γκίνγκο στην Καλιφόρνια ήταν αποκαλυπτική καθώς πίστευαν ότι ζούσε κυρίως στην Ιαπωνία.
Ο Μπουασό ερευνά τα είδη και στους δύο πλευρές του Ατλαντικού. Ωστόσο, οι περιορισμένες πληροφορίες για τους πληθυσμούς καθιστούν δύσκολη την εκτίμηση των απειλών τους. «Είναι απογοητευτικό ότι δεν έχουμε αρκετά στοιχεία για να επιβεβαιώσουμε αν ένα είδος είναι απειλούμενο», σημειώνει.
Η αναγνώριση των απειλών είναι σημαντική για την προστασία αυτών των ειδών. Το σόναρ των ναυτικών έχει απαγορευθεί σε ορισμένες περιοχές, και οι επιστήμονες πιστεύουν ότι μπορεί να είναι αποτελεσματική η απαγόρευση. Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση αυτή είναι ευαίσθητη. «Είναι επικίνδυνη από την άποψη της εθνικής ασφάλειας», λέει ο Μπουασό.
Η αλιεία και η μόλυνση από πλαστικά αποτελούν επίσης σημαντικές προκλήσεις για τις ραμφοφάλαινες. Περίπτωση σημείωσης έδειξε ότι αυτές συχνά έχουν βλάψει από αλιευτικά δίχτυα, ενώ τα πλαστικά απορρίμματα προκαλούν σύγχυση κατά την αναζήτηση τροφής.
Η προστασία των ραμφοφαλαινών είναι καίριας σημασίας. Εκτός από την προστασία τους, συμβάλλουν στην ανακύκλωση θρεπτικών συστατικών στη θάλασσα, γεγονός που επηρεάζει τη θαλάσσια ζωή και τον άνθρακα στον ωκεανό. «Η συμβολή των φαλαινών μπορεί να είναι ένα άνθρακα στους καταστροφικούς μας στόχους», υπογραμμίζει ο Μπουασό.
Η ζωή των ραμφοφαλαινών κρύβει πολλούς γρίφους να ανακαλυφθούν. «Η αποκωδικοποίηση των δεδομένων είναι πολύ συναρπαστική», καταλήγει η Χέντερσον. Σε έναν ωκεανό που επηρεάζεται από την κλιματική κρίση και τη μόλυνση, η κατανόηση τους είναι επιτακτική.
Πηγή: BBC
