Καθημερινά, περιβάλλουμε την ύπαρξή μας με ήχους που είναι σχεδόν αόρατοι για τα αυτιά μας. Αυτοί οι ήχοι, που περιλαμβάνουν κρότους και υπερήχους, βρίσκονται σε ένα εκτενές φάσμα συχνοτήτων, μερικές φορές αόρατοι στο ανθρώπινο δυνατότητες ανίχνευσης. Ειδικότερα, οι συχνότητες κάτω από 20 Hertz (Hz), γνωστές και ως υπέρηχοι, είναι παντού γύρω μας — από τις καταιγίδες μέχρι τη θορυβώδη κίνηση των οχημάτων στις ώρες αιχμής.
Μια αυξανόμενη δόση επιστημονικών στοιχείων υποδηλώνει ότι οι υπέρηχοι μπορεί να συνδέονται με πιο ανατριχιαστικές και περίεργες καταστάσεις. Πιο συγκεκριμένα, οι συγκεκριμένοι ήχοι φαίνεται να είναι παρόντες σε «στοιχειωμένα» μέρη και ορόφους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα φαντάσματα παράγουν βουητά όπως οι κροκόδειλοι, αλλά πολλές μελέτες, όπως αυτή που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Σύνορα στη Συμπεριφορική Νευροεπιστήμη, δείχνουν ότι οι ήχοι αυτοί μπορούν να μας επηρεάσουν ψυχολογικά, ενισχύοντας την αίσθηση του φόβου ή του άγχους.
«Φανταστείτε ότι βρίσκεστε σε ένα υποτιθέμενο στοιχειωμένο κτίριο. Ξαφνικά, η διάθεσή σας αλλάζει και αισθάνεστε ταραγμένοι χωρίς να έχουμε κανένα οπτικό ή ακουστικό σημάδι», είπε ο Rodney Schmaltz, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο MacEwan στο Καναδά και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Σε πολλά παλιά κτίρια, είναι πιθανό να υπάρχει υπέρηχος, ιδιαίτερα σε υπόγεια όπου παλιοί σωλήνες και συστήματα εξαερισμού παράγουν χαμηλές δονήσεις».
Η έρευνα της ομάδας του Schmaltz επικεντρώθηκε στη σχέση της ακουστικής έκθεσης με τις ψυχολογικές αντιδράσεις. Σε μια σειρά πειραμάτων, 36 εθελοντές κλήθηκαν να παρακολουθήσουν είτε ανησυχητικά είτε χαλαρωτικά μουσικά κομμάτια, ενώ παράλληλα εκτίθενται σε ήχους υπερήχων 18 Hz μέσω κρυφών ηχείων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες παρουσίασαν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, όταν υπήρχε υπέρηχος, ανεξαρτήτως του εάν είχαν αναγνωρίσει την παρουσία του ήχου αυτής της χαμηλής συχνότητας.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι εθελοντές ανέφεραν αυξημένη ευερεθιστότητα και κατηγοριοποίησαν τη μουσική ως πιο θλιβερή. Παρά την προβληματική κατάσταση, οι συμμετέχοντες δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσουν με αξιοπιστία την ύπαρξη υπερήχου, γεγονός που καθιστά την επίδρασή του ακόμη πιο μυστήριο. «Οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να ανιχνεύσουν τις δονήσεις, αλλά τα σώματα τους αντέδρασαν», σημείωσε ο Schmaltz.
Η μελέτη υποδηλώνει ότι το ανθρώπινο σώμα μπορεί να αντιδράσει στους υπέρηχους χωρίς την παράλληλη συνειδητή εμπειρία αυτών. Συμπληρωματικές έρευνες, όπως αυτές που εξέτασαν περιστατικά στον τομέα της συμπεριφοράς και του φόβου, ενισχύουν τη θεωρία ότι οι ήχοι αυτοί είναι ικανοί να ενεργοποιήσουν ανθρώπινες αντιδράσεις σε φυσιολογικά και ψυχολογικά επίπεδα.
Προηγούμενες έρευνες όπως περιστατικά του Vic Tandy, ενός Βρετανού μηχανικού που παρατήρησε περίεργα φαινόμενα καθώς εργάζονταν, αυξάνουν τη σημασία της σύνδεσης αυτής. Ο ίδιος ζούσε σε ένα υποτιθέμενα στοιχειωμένο εργοστάσιο και τα «οράματα» του εξαφανίστηκαν όταν αποκάλυψε ότι ένα κοντινό σύστημα εξαερισμού προκαλούσε υπέρηχους.
«Ως ερευνητής που αναλύει τη ψευδοεπιστήμη, η προσωπική εμπειρία μου δείχνει ότι οι υπέρηχοι παράγουν φυσικές, μετρήσιμες αντιδράσεις, χωρίς να χρειάζεται ορατή ή ακουστική πηγή», είπε ο Schmaltz.
Η έως τώρα έρευνα είναι ακόμα σε πρώιμο στάδιο και οι συγγραφείς είναι προσεκτικοί σχετικά με τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν, λόγω του μικρού αριθμού δειγμάτων και της εστίασης σε μια μόνο συχνότητα. Παρ’ όλα αυτά, το έργο τους προσφέρει μια νέα διάσταση στη συζήτηση γύρω από το φαινόμενο των «στοιχειωμένων» χώρων, πιθανώς προτείνοντας ότι οι αιτίες μπορεί να είναι πιο άμεσα επιστημονικές από ό,τι νομίζουμε.
