Πριν από 59.000 χρόνια περίπου, ένας Νεάντερταλ αντιμετώπισε σοβαρό πονόδοντο εξαιτίας ενός χαλασμένου δοντιού στην κάτω γνάθο. Το συγκεκριμένο δόντι, που ανευρέθηκε σε σπήλαιο της Σιβηρίας, φέρει ίχνη «οδοντιατρικών επεμβάσεων» μέσω ενός μικρού, πέτρινου εργαλείου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να απομακρυνθεί το χαλασμένο τμήμα και να ανακουφιστεί ο πόνος.
Απεικόνιση Νεάντερταλ.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι το δόντι αποτελεί ενδεικτικό στοιχείο για τη γνώση των Νεάντερταλ στις «οδοντιατρικές εργασίες» δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν την εμφάνιση του Homo sapiens. Αυτή η ανακάλυψη καταδεικνύει τις τεχνικές ικανότητες και τις γνώσεις των προγόνων μας.
Το δόντι εξήχθη από το σπήλαιο Τσαγκίρσκαγια στη Ρωσία, μια τοποθεσία που έχει αποδώσει πλούσιο φάσμα απολιθωμάτων Νεάντερταλ, στην υπωρειά της οροσειράς Αλτάι. Στο κέντρο του γομφίου παρατηρείται μια βαθιά κοιλότητα που καταλήγει στον πολφό, το σημείο όπου βρίσκονται οι νευρικές απολήξεις και τα αγγεία του δοντιού. Οι ενδείξεις στο δόντι δείχνουν ότι η παρέμβαση προήλθε από υπολογισμένη ενέργεια, και όχι από απλή φθορά.
Το δόντι του Νεάντερταλ, με την ένδειξη Chagyrskaya 64, από πέντε διαφορετικές γωνίες.
Φωτογραφίες από το χαλασμένο δόντι.
Πειράματα που διεξήχθησαν σε δόντια σύγχρονων ανθρώπων δείχνουν ότι μια τρύπα παρόμοια με αυτή του Νεάντερταλ θα μπορούσε να δημιουργηθεί με τη χρήση ενός πέτρινου εργαλείου, όπως αυτά που βρέθηκαν στο σπήλαιο.
Μια αρχαία μορφή οδοντιατρικής παρέμβασης
Αυτή η ανακάλυψη είναι η παλαιότερη γνωστή μορφή «επεμβατικής οδοντιατρικής», σύμφωνα με την αρχαιολόγο Ξένια Κολομπόβα του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας της Σιβηρίας. Η Κολομπόβα, που ήταν η βασική συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο PLOS One, δήλωσε ότι αποδεικνύει τις εξελιγμένες γνωστικές ικανότητες των Νεάντερταλ. «Η διαδικασία απαιτούσε να θέσουν διάγνωση, να κατανοήσουν την ανάγκη απομάκρυνσης του χαλασμένου ιστού, να επιλέξουν κατάλληλο εργαλείο και να εκτελέσουν την παρέμβαση με προσοχή», πρόσθεσε.
Ο ενήλικας Νεάντερταλ δεν κατέστη δυνατός να προσδιοριστεί με ακρίβεια το φύλο του μέσω της ανάλυσης μόνο του δοντιού.
Φωτογραφία από το σημείο των αρχαιολογικών ανασκαφών. Κάτω και δεξιά, εμφανίζεται το δόντι που βρέθηκε.
Ενδείξεις ότι οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν ακόμα και οδοντογλυφίδες για να απομακρύνουν υπολείμματα τροφής από τα δόντια τους ενισχύουν την εικόνα μιας προηγμένης οδοντιατρικής κουλτούρας. Μέχρι σήμερα, οι πιο παλαιές αποδείξεις οδοντιατρικής παρέμβασης είχαν σχέση με δόντι του Homo sapiens που εκτιμάται ότι είχε ηλικία μόλις 14.000 ετών.
Η φυσική μορφή των Νεάντερταλ ήταν περισσότερο στιβαρή και είχαν μεγαλύτερα τόξα φρυδιών σε σύγκριση με τους σύγχρονους ανθρώπους. Χρησιμοποίησαν περίπλοκες τεχνικές για το κυνήγι και δημιούργησαν έργα τέχνης, αποδεικνύοντας έναν ανεπτυγμένο πολιτισμό. Εξαφανίστηκαν περίπου 40.000 χρόνια πριν, ενώ στις μέρες μας πολλοί άνθρωποι φέρουν ένα μικρό ποσοστό DNA Νεάντερταλ.
Στο σπήλαιο Τσαγκίρσκαγια, οι Νεάντερταλ ευημερούσαν μεταξύ 59.000 και 49.000 χρόνια πριν, χρησιμοποιώντας τη περιοχή ως βάση στην οποία τεμάχιζαν και κατανάλωναν κρέας από βίσονα και άλογα, παράλληλα με την ανατροφή των απογόνων τους, όπως καταδεικνύουν τα δόντια που βρέθηκαν.
Η Λίντια Ζότκινα, άλλη συγγραφέας της μελέτης, υπογράμμισε ότι η διαδικασία θα πρέπει να ήταν οδυνηρή για τον ασθενή. «Είναι απόδειξη μιας ισχυρής θέλησης—πόσοι μπορούν να αντέξουν μια τέτοια παρέμβαση χωρίς αναισθησία;» αναρωτήθηκε.
Η κοιλότητα του δοντιού κάλυπτε σχεδόν όλη τη μασητική του επιφάνεια. Σύμφωνα με την Κολομπόβα, οι πειραματικές διαδικασίες επέδειξαν ότι η πιο αποτελεσματική μέθοδος θα ήταν μία περιστροφική κίνηση με το χέρι, χρησιμοποιώντας ένα ακριβές πέτρινο εργαλείο. Αν και δεν έχουν βρεθεί αποδείξεις, υπάρχει μια υπόθεση για τη χρήση κάποιου σφραγιστικού υλικού, όπως το κερί, ώστε να κλείσουν την τρύπα.
