Πριν από περίπου 2.200 χρόνια, ένα πλοίο της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας βυθίστηκε στα ανοικτά των ακτών της σημερινής Κροατίας. Στη διάρκεια αυτού του ναυαγίου, το πλοίο μετέφερε ξύλα και αμφορείς, δηλαδή αρχαία δοχεία αποθήκευσης κρασιού. Η αιτία της βύθισης παραμένει μυστήριο, ωστόσο το ναυάγιο με την ονομασία Ilovik–Paržine 1 ανακαλύφθηκε το 2016 και αποδείχθηκε πολύτιμο για τους αρχαιολόγους, κυρίως λόγω του μοναδικού προστατευτικού του στρώματος.
Η σημασία των αρχαίων στεγανωτικών υλικών
Το προστατευτικό αυτό στρώμα έχει την ικανότητα να παγιδεύει γύρη στην κολλώδη υφή του, λειτουργώντας όπως ο χυμός των δέντρων. Από τη μελέτη του τύπου και της ποσότητας της γύρης, καθώς και της μοριακής σύνθεσης της επικάλυψης, οι ερευνητές μπορούν να ανακαλύψουν πού βρισκόταν το σκάφος κατά την κατασκευή του.
Ανακαλύψεις στην έρευνα
Η Armelle Charrié-Duhaut, αρχαιομέτρης από το Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου και πρώτος συγγραφέας της σχετικής μελέτης, δήλωσε: “Στην αρχαιολογία, τα οργανικά στεγανωτικά υλικά συχνά παραμελούνται, αλλά παίζουν σημαντικό ρόλο στην πλοήγηση και είναι μάρτυρες των πρώτων ναυτικών τεχνολογιών” (Πηγή).
Η Charrié-Duhaut και η ομάδα της χρησιμοποίησαν δομικές και μοριακές αναλύσεις σε 10 δείγματα επικάλυψης από το Ilovik–Paržine 1. Αυτό αποκάλυψε ότι το προστατευτικό στρώμα αποτελούνταν κυρίως από θερμαινόμενη ρητίνη από κωνοφόρα δέντρα, με ένα δείγμα να περιέχει μια ενδιαφέρουσα σύνθεση από μέλι και πίσσα, γνωστή ως “ζόπισσα”.
Σύνθεση και εφαρμογή της ζόπισσας
Η χρήση της ζόπισσας συνδέεται με την αρχαία ελληνική ναυπηγία και αναφέρεται στον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο στο έργο του Φυσική Ιστορία (XVI, 23) (Πηγή). Η αναγνώριση αυτού του μείγματος στο ναυάγιο επιβεβαιώνει τη συνεχιζόμενη χρήση του στα εδάφη της Αδριατικής.
Περιοχή κατασκευής και ιστορικά στοιχεία
Η σύνθεση της ζόπισσας ενισχύει την υπόθεση ότι το πλοίο κατασκευάστηκε στην αρχαία πόλη Μπρουντίσιο, σημερινό Μπρίντιζι στην Ιταλία. Αυτή η περιοχή επικοινωνούσε με τις ελληνικές αποικίες της ηπειρωτικής Ιταλίας και η ανάλυση γύρης υποδεικνύει ότι οι επικαλύψεις μπορεί να τοποθετήθηκαν γύρω από αυτή την περιοχή. Παράλληλα, φαίνεται ότι το πλοίο επηρεάστηκε από τις θαλάσσιες συνθήκες της βόρειας Αδριατικής, όπου και υπήρξε η τελική του καταστροφή.
Διαφορετικά υλικά και μεταφορές
Η γύρη που αναλύθηκε προήλθε από μια ποικιλία περιβαλλόντων, που περιλάμβαναν δάση από πουρνάρια και πεύκα, θαμνώδεις εκτάσεις με ελιές, καθώς και περιοχές με σκλήθρα και έλατα. Αυτά τα φυτά είναι χαρακτηριστικά της Μεσογείου και της Αδριατικής.
Επιπλέον, το πλοίο φαίνεται ότι έλαβε 4-5 διαφορετικούς γύρους επικαλύψεων κατά τη διάρκεια της ζωής του. Οι μέθοδοι εφαρμογής διαφέρουν, με την πρύμνη και το κεντρικό τμήμα να δέχονται το ίδιο στρώμα, αλλά την πλώρη να έχει τρεις διαφορετικές παρτίδες, κάτι που υποδηλώνει αναγκαία ανανέωση.
Συμπεράσματα και ενδείξεις μελλοντικής έρευνας
“Η μελέτη μας αναδεικνύει διαδρομές ναυσιπλοΐας που σχετίζονται με τις περιοχές κατασκευής του πλοίου”, επισημαίνει η Charrié-Duhaut. “Αυτό δείχνει ότι το πλοίο ταξίδεψε μεταξύ των δυτικών και ανατολικών περιοχών της Αδριατικής, με πιθανές επισκευές να γίνονται κατά τη διάρκεια της ζωής του.”
